ZESPÓŁ MONITORUJĄCY REALIZACJĘ ZADAŃ W ZAKRESIE PRZECIWDZIAŁANIA ZJAWISKOM PATOLOGII SPOŁECZNEJ NA TERENIE WOJEWÓDZTWA POMORSKIEGO

WSPÓLNIE PRZECIW PATOLOGIOM

Stan prawny na dzień 31 sierpnia 2006 r.

Gdańsk, 2006
 
SPIS TREŚCI
Wykaz skrótów
Podziękowanie WSTĘP
I OPIS PROGRAMU „WSPÓLNIE PRZECIW PATOLOGIOM" s. 11
1. Cele pośrednie programu s. 12
2. Podmioty współuczestniczące w realizacji programu s. 12
3. Przewidywany czas trwania programu s. 12
4. Przewidywane koszty realizacji programu s. 13
5. Koordynatorzy programu s. 13
6. Zadania Zespołu Koordynującego s. 13
7. Realizacja założeń programu „Wspólnie przeciw patologiom" s. 14

II PRZESTĘPCZOŚĆ I DEMORALIZACJA NIELETNICH
OKREŚLENIE POJĘĆ I TERMINÓW s. 15
1. Nieletni s. 15
2. Małoletni s. 15
3. Małoletni jako świadek w postępowaniu karnym s. 16
4. Młodociany s. 16
5. Pokrzywdzony s. 16
6. Funkcjonariusz publiczny s. 17
7. Demoralizacja nieletnich s. 17
8. Nieprzystosowanie społeczne s. 18
9. Czyn zabroniony s. 18
10. Przestępstwo s. 19
11. Wykroczenie s. 19
12. Przestępczość nieletnich s. 20
13. Czyn karalny s. 20
14. Wiek a odpowiedzialność karna s. 21

III WŁADZA RODZICIELSKA s. 23
1. Władza rodzicielska s. 23
2. Obowiązki i prawa rodziców s. 23
3. Wadliwe wykonywanie władzy rodzicielskiej s. 24
4. Pozbawienie władzy rodzicielskiej s. 26
5. Udzielenie pomocy rodzinie s. 27

IV SZKOŁA s. 29
1. Dyrektor szkoły s. 29
2. Pedagog szkolny s. 29
3. Wychowawca s. 30
4. Obowiązki szkoły, dyrektora, wychowawcy, nauczyciela i pedagoga s. 31
5. Objęcie ucznia programem profilaktycznym s. 31
6. Działalność szkoły s. 32
7. Pomoc psychologiczno-pedagogiczna s. 33
8. Rodzice w szkole s. 34
9. Prawa rodziców i ucznia s. 35
10. Kontrakt s. 37

V POMOC SPOŁECZNA s. 39
1. Powody udzielania pomocy s. 39
2. Instytucje realizujące zadania pomocy społecznej s. 39
3. Rodzaje świadczeń s. 40
4. Sposoby przyznawania świadczeń s. 40
5. Kontrakt socjalny, osoba bezdomna s. 41
6. Zasiłek rodzinny s. 41
7. Zmiany w systemie świadczeń rodzinnych s. 43

VI UDZIAŁ POLICJI W POSTĘPOWANIU W SPRAWACH NIELETNICH s. 44
1. Legitymowanie osób s. 45
2. Kontrola osobista s. 46
3. Przeglądanie zawartości bagażu s. 46
4. Przeszukanie s. 46
5. Ujęcie nieletniego s. 47
6. Zatrzymanie nieletniego s. 47
7. Przesłuchanie nieletniego s. 48
8. Wysłuchanie nieletniego s. 48
9. Uprawnienia nieletniego s. 48
10. Obowiązki nieletniego s. 49
11. Zastosowanie środków przymusu s. 50
12. Środki przymusu bezpośredniego a nieletni 
s. 50

VII WYBRANE PRZEPISY STOSOWANE PRZEZ SĄD RODZINNY
W SPRAWACH NIELETNICH s. 52
1. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich s. 52
2. Instytucje państwowe i organizacji społeczne s. 52
3. Właściwość sądu rodzinnego s. 53
4. Wszczęcie postępowania i postępowanie wyjaśniające s. 53
5. Zakończenie postępowania wyjaśniającego s. 54
6. Postępowanie rozpoznawcze: postępowanie opiekuńczo-wychowawcze
i postępowanie o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu poprawczym s. 55
7. Środki wychowawcze stosowane przez sąd rodzinny s. 56
8. Postępowanie wykonawcze s. 58

VIII STATUS I OBOWIĄZKI KURATORÓW SĄDOWYCH s. 59
1. Zadania kuratora zawodowego s. 59
2. Prawa kuratora zawodowego s. 60
3. Obowiązki kuratora zawodowego s. 61
4. Kuratorzy sądowi rodzinni s. 61
5. Wykonywanie czynności przez kuratora w ramach zadań opiekuńczych s. 62
6. Wykonywanie czynności przez kuratora w zakresie działań
wychowawczo-resocjalizacyjnych i profilaktycznych s. 63

IX SŁUŻBA ZDROWIA s. 65
1. Obdukcja s. 65
2. Przyjazd pogotowia ratunkowego s. 65
3. Zabranie ucznia do szpitala s. 66
4. Opłaty za przyjazd pogotowia ratunkowego s. 66

X PLACÓWKI s. 67
1. Opiekuńczo - wychowawcze s. 67
1.1. Placówka interwencyjna s. 68
1.2. Placówka resocjalizacyjna s. 69

2. Izba wytrzeźwień s. 70
3. Policyjna izba dziecka s. 71
4. Pomieszczenie dla osób zatrzymanych s. 72

XI DUSZPASTERSTWO RODZIN s. 73
1. Udzielanie pomocy duszpasterskiej dzieciom i młodzieży s. 73
2. Informowanie i nauczanie s. 73
3. Współpraca z instytucjami s. 73
4. Problem bezrobocia s. 74

XII WYBRANE KATEGORIE PRZESTĘPSTW I WYKROCZEŃ s. 75
1. Przestępstwa według kodeksu karnego s. 75
2. Wykroczenia według kodeksu wykroczeń s. 80
2. Inne regulacje prawne:
- ustawa o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi s. 84
- ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii s. 87

XIII PROCEDURY POSTĘPOWANIA s. 88
1. Ustawa o ochronie danych osobowych s. 88
2. Komentarz do procedur s. 88
3. Cel procedury s. 88
4. Uwagi dla realizujących procedury s. 90
5. Procedura - o czym informuje? s. 91
6. Symbole występujące w procedurze s. 92
7. Procedura postępowania w przypadku ujawnienia nieletniego ucznia,
którego zachowanie wskazuje na demoralizację s. 93
8. Procedura postępowania wobec nieletniego sprawcy przemocy w szkole s. 99
9. Procedura postępowania wobec małoletniej ofiary przemocy w szkole s. 104
10. Procedura postępowania w przypadku ujawnienia nieletniego ucznia
będącego pod wpływem alkoholu s. 107
11. Procedura postępowania w przypadku ujawnienia nieletniego ucznia,
wobec którego istnieje podejrzenie użycia narkotyku s. 111
12. Procedura postępowania w przypadku ujawnienia
dziecka żebrzącego s. 116
 
Zespół Monitorujący Realizację Zadań w Zakresie Przeciwdziałania Zjawiskom
Patologii Społecznej na Terenie Województwa Pomorskiego i osoby współdziałające .. s. 121
WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH s. 122
BIBLIOGRAFIA s. 127
 
Szanowni Państwo

W imieniu Samorządu Województwa Pomorskiego, po raz kolejny, mam przyjemność oddać w Państwa ręce uaktualniony program Wspólnie przeciw patologiom.
Program powstał z inicjatywy przedstawicieli służb społecznych z terenu naszego województwa, którzy zwrócili uwagę na potrzebę skoordynowania działań interwencyjnych, podejmowanych w sytuacji wystąpienia zjawisk patologii społecznej.
Głównym celem programu jest utworzenie lokalnej koalicji na rzecz przeciwdziałania zagrożeniom społecznym. Stanowi on kompendium wiedzy dla osób pracujących z dziećmi i młodzieżą - nauczycieli, pedagogów, wychowawców.
W niniejszym, drugim wydaniu, program Wspólnie przeciw patologiom został dostosowany do nowych przepisów prawa, według stanu prawnego na dzień 31 sierpnia 2006 r.
Przeciwdziałanie zjawiskom patologii społecznej jest wyzwaniem dla każdego, kto z racji wykonywanej profesji, pełnionej funkcji czy zawodowego bądź osobistego zaangażowania, podejmuje trud przeciwstawienia się powszechnie nieakceptowanym zachowaniom i postawom. Podejmowanie działań w takich sytuacjach wymaga wiedzy i profesjonalnych umiejętności - opracowanie to ma służyć pomocą w ich zdobywaniu.
Chciałbym podziękować Zespołowi Monitorującemu Realizację Zadań w Zakresie Przeciwdziałania Zjawiskom Patologii Społecznej na Terenie Województwa Pomorskiego, osobom współpracującym z Zespołem, a zwłaszcza powiatowym zespołom interdyscyplinarnym oraz recenzentom za pomoc przy przygotowaniu opracowania Wspólnie przeciw patologiom, jak też za jego korektę, pomoc redakcyjną, organizacyjną i wnikliwą ocenę.

Jan Kozłowski

Marszałek Województwa Pomorskiego
 
Wykaz skrótów

MEN Ministerstwo Edukacji Narodowej
MENiS Ministerstwo Edukacji Narodowej i Sportu
MS Ministerstwo Sprawiedliwości
MPiPS Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej
RM Rada Ministrów
Dz. U Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej
Dz. Urz. Dziennik Urzędowy
PCPR Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie
IPiSS Instytut Pracy i Spraw Socjalnych
art. artykuł
k.c. kodeks cywilny
k.k. kodeks karny
k.k.s kodeks karny skarbowy
k.k.w. kodeks karny wykonawczy
k.p.c. kodeks postępowania cywilnego
k.p.k. kodeks postępowania karnego
k.r.o. kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.w. kodeks wykroczeń
ops ośrodek pomocy społecznej
pid policyjna izba dziecka
pdoz pomieszczenie dla osób zatrzymanych
u.p.n ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich
u.p.s. ustawa o pomocy społecznej
z późn. zm z późniejszymi zmianami
t.jed. tekst jednolity
wso wewnętrzny system oceniania
 
Zespół Monitorujący Realizację Zadań w Zakresie Przeciwdziałania Zjawiskom Patologii Społecznej na Terenie Województwa Pomorskiego chciałby podziękować wielu wyjątkowym osobom za ich pomoc przy przygotowaniu opracowania Wspólnie przeciw patologiom.
Przede wszystkim, szczególne podziękowania należą się Panu Januszowi Erencowi, pełniącemu wcześniej obowiązki dyrektora Departamentu Edukacji i Spraw Społecznych Urzędu Marszałkowskiego w Gdańsku, za którego kadencji podjęliśmy próbę zbudowania systemu współpracy pomiędzy służbami różnych resortów. Zadanie to nie miałoby szans na realizację bez życzliwości i wsparcia ze strony koordynatora Zespołu, którym został Pan Janusz Erenc. Jego cenne rady i wskazówki pozwoliły nam zmierzyć się z zadaniem, które przed sobą postawiliśmy.
Ogromne podziękowania składamy na ręce Pani podinspektor Wiesławy Nogalskiej z Komendy Miejskiej Policji w Gdyni, która będąc wcześniej funkcjonariuszem Komendy Wojewódzkiej Policji w Gdańsku, podjęła inicjatywę utworzenia systemu współdziałania służb społecznych oraz opracowania Procedur i zainteresowała nią decydentów oraz przedstawicieli poszczególnych służb. Jako założyciel Zespołu, włożyła najwięcej pracy i poświęcenia w powstanie całego opracowania Wspólnie przeciw patologiom.
Chcielibyśmy podziękować osobom, które współpracowały z nami w opracowaniu materiałów szkoleniowych na temat procedur interwencji służb w sytuacji wystąpienia zjawisk patologii oraz które wspólnie z nami wypracowały schematy niniejszych procedur podczas prowadzonych szkoleń i spotkań: Pani Alinie Berbece, wizytatorowi ds. przestrzegania praw ucznia i dziecka w Pomorskim Kuratorium Oświaty w Gdańsku; Pani Mirosławie Jezior, dyrektorowi Domu Pomocy Społecznej w Gdyni; Pani Helenie Tomaszewicz, instruktorowi terapii w Wojewódzkim Ośrodku Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia w Gdańsku; Panu Jarosławowi Kuczyńskiemu, zastępcy Naczelnika Wydziału Prezydialnego Komendy Wojewódzkiej Policji w Gdańsku, pełnomocnikowi ds. Zarządzania Jakością, Panu kom. Dariuszowi Kaszubowskiemu, zastępcy Komendanta Komisariatu Policji Gdynia-Karwiny oraz ks. Piotrowi Topolewskiemu, Duszpasterzowi Rodzin z Kurii Gdańskiej.
Podziękowania pragniemy również przekazać nadkom. Hannie Kołodziejskiej i kom. Zenonowi Szczypiorowi z Komendy Wojewódzkiej Policji w Gdańsku za ich profesjonalną pomoc przy opracowywaniu procedur.
 
Wielu cennych rad i przemyślanych pomysłów udzielił nam pan Zygmunt Medowski, przewodniczący Zarządu Głównego Towarzystwa Profilaktyki Środowiskowej „Mrowisko" w Gdańsku.
Dziękujemy również wszystkim członkom powiatowych zespołów interdyscyplinarnych w naszym województwie, uczestniczącym w prowadzonych przez nas szkoleniach na temat modelu zintegrowanego systemu działań służb społecznych, którzy dzięki swojemu zaangażowaniu oraz doświadczeniu, wsparli nas w opracowaniu Procedur.

Serdecznie dziękujemy wszystkim Państwu!
 
WSTĘP

Przeciętny człowiek codziennie spotyka się z informacjami, które wywołują poczucie zagrożenia i strach. Alkohol, narkotyki, przemoc, bezdomność, demoralizacja, przestępczość nieletnich, to „bohaterowie" codziennych doniesień prasy, radia i telewizji. Wśród obcych zupełnie zdarzeń zaczyna się dostrzegać sytuacje analogiczne, występujące w miejscu pracy, nauki, zamieszkania. Problemy najpierw wywołują sprzeciw, strach, potem bezsilność, która wynika głównie z braku wiedzy jak zadziałać, a także z braku skoordynowania działań poszczególnych służb do tego powołanych.
Mając na uwadze potrzebę stworzenia spójnego systemu działań różnych podmiotów zaistniała, konieczność powołania Zespołu przedstawicieli poszczególnych służb i instytucji, aby wspólnie wypracować jasne zasady działania mające na celu przeciwdziałanie narastającym patologiom społecznym oraz skuteczną reakcję interwencyjną i pomocową w momencie zaistniałego już problemu.
Pragniemy przedstawić Państwu efekt pracy Zespołu Monitorującego Realizację Zadań w Zakresie Przeciwdziałania Zjawiskom Patologii Społecznej na Terenie Województwa Pomorskiego i lokalnych - powiatowych zespołów interdyscyplinarnych, które rozpoczęły pracę po podpisaniu w dniu 11 września 2002 roku przez Marszałka i Członka Zarządu Województwa Pomorskiego, Wojewodę Pomorskiego, Pomorskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji, Prezesów Sądów Okręgowych w Gdańsku i Słupsku porozumienia w sprawie realizacji Programu „Wspólnie przeciw patologiom".
Efektem tej pracy są przygotowane wyjaśnienia przydatnych pojęć i terminów z tego zakresu, omówienie kompetencji i zadań poszczególnych podmiotów, propozycje procedur postępowania w przypadku zaistnienia konkretnego zdarzenia patologicznego.
Autorzy niniejszego opracowania mają świadomość, że zawarte procedury nie rozwiązują wszystkich napotkanych problemów, gdyż należy dostosować je do konkretnych sytuacji i możliwości. Liczą też na pozytywne efekty podejmowanych wspólnie działań różnorodnych służb, które oparte będą na doprecyzowanych i jasno
10
 
określonych kompetencjach, zasadach wzajemnego informowania się i wspólnego działania pomocowego.
 
I. OPIS PROGRAMU „WSPÓLNIE PRZECIW PATOLOGIOM"

Brak spójnego systemu skoordynowanych struktur szczebla lokalnego i występowanie szeregu przejawów patologii wśród dzieci, młodzieży, jak i w rodzinie, wymusiło podjęcie nowej strategii działania w tym obszarze.
Zainicjowanie stworzenia programu przeciwdziałania patologiom społecznym na terenie województwa pomorskiego pn. „Wspólnie przeciw patologiom" spotkało się z pozytywnym przyjęciem ze strony decydentów i pracowników Sądów Okręgowych w Gdańsku i Słupsku, Urzędu Marszałkowskiego, a także przedstawicieli lecznictwa odwykowego, placówek udzielających pomocy, organizacji pozarządowych oraz kościoła katolickiego w naszym województwie. Uważają oni, że skoordynowanie i zharmonizowanie lokalnych przedsięwzięć stało się potrzebą chwili i tylko spójny system może przyczynić się do zwiększenia skuteczności podejmowanych działań.
Głównym celem programu jest utworzenie lokalnej koalicji na rzecz przeciwdziałania zagrożeniom społecznym.
W efekcie 11 września 2002 r. pomiędzy Marszałkiem i Członkiem Zarządu Województwa Pomorskiego, Wojewodą Pomorskim, Pomorskim Komendantem Policji, Prezesem Sądu Okręgowego w Gdańsku i Słupsku zostało zawarte porozumienie w sprawie powołania Zespołu Monitorującego Realizację Zadań w Zakresie Przeciwdziałania Zjawiskom Patologii Społecznej na Terenie Województwa Pomorskiego. Dzięki stałej współpracy powstał regionalny program pn. „Wspólnie przeciw patologiom", zaś na terenie całego województwa utworzonych zostało i przeszkolonych 18 powiatowych zespołów interdyscyplinarnych, których członkowie wyrazili chęć i potrzebę współpracy w zakresie realizacji programu. W przyszłości zespoły o tym samym charakterze będą tworzyły się w obrębie gmin, a być może również dzielnic, co jest ideą programu.
1. Cele pośrednie programu
Przedsięwzięcia podejmowane w ramach programu mają przyczynić się do:

• zwiększenia poczucia bezpieczeństwa społecznego;
• skutecznego reagowania i ograniczania zjawisk patologii społecznych (narkomanii, alkoholizmu, przemocy, prostytucji itp.);
• wytworzenia w społeczności lokalnej poczucia odpowiedzialności za przestrzeganie prawa, zasad i norm społecznych;
• dokonania analizy stanu zagrożenia przestępczością na terenie powiatu i zapoznania z nią zespołu koalicyjnego;
• wypracowania form i metod pracy nad danym problemem społecznym;
• uświadomienia społeczności lokalnej o występujących zagrożeniach i sposobach przeciwdziałania im;
• pobudzenia inicjatyw społecznych w kierunku działania na rzecz poprawy bezpieczeństwa.

2. Podmioty współuczestniczące w realizacji programu:

• Komendy Miejskie i Powiatowe Policji,
• Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie,
• Miejskie i Gminne Komisje Rozwiązywania Problemów Alkoholowych,
• Placówki Oświatowe,
• Wymiar Sprawiedliwości - sędzia, kurator,
• Kościół Rzymskokatolicki,
• Przedstawiciele innych instytucji, organizacji np. służba zdrowia, placówki opiekuńczo- wychowawcze, kluby sportowe itp. - w zależności od potrzeb.

3. Przewidywany czas trwania programu
Program ma charakter długofalowy zakłada wieloletnią i ciągłą pracę.
 
4. Przewidywane koszty realizacji programu
Organizowane w ramach programu szkolenia, narady, konferencje dla lokalnych zespołów interdyscyplinarnych finansowane są ze środków przeznaczonych na realizację Wojewódzkiego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych.

5. Koordynatorzy programu
W skład Zespołu Koordynującego na szczeblu wojewódzkim wchodzą przedstawiciele:

• Wydziału Polityki Społecznej Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego;
• Pomorskiego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Gdańsku;
• Departamentu Edukacji i Spraw Społecznych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego;
• Sądu Okręgowego w Gdańsku;
• Sądu Okręgowego w Słupsku;
• Kurii Gdańskiej - Duszpasterz Rodziny oraz
• Kurator Okręgowy Sądu Okręgowego w Gdańsku;
• Zastępca Kuratora Okręgowego Sądu Okręgowego w Słupsku;

Całość koordynuje Dyrektor Departamentu Edukacji i Spraw Społecznych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego.

6. Zadania Zespołu Koordynującego:

• Monitorowanie zagrożeń patologicznych na podległym terenie działania (gmina, powiat, miasto);
• Podejmowanie skoordynowanych rozwiązań w indywidualnych przypadkach zgłaszanych przez członków zespołu;
• Sukcesywna realizacja wspólnych działań objętych zakresem procedury w poszczególnych powiatach województwa pomorskiego;
• Przygotowanie propozycji działań zapobiegających zagrożeniom z uwzględnieniem środków zaradczych i organizacyjnych;
• Promocja strategii zintegrowanego działania przeciwko zjawiskom patologii społecznych;

 

• Ocena dotychczasowej pracy i aktualizowanie zadań w miarę bieżących potrzeb - przedstawienie wniosków.

7. Realizacja i powodzenie założeń programu „Wspólnie przeciw patologiom'' zależy przede wszystkim od:

• budżetu przeznaczonego na ten cel,
• stopnia realizacji głównych kierunków programu,
• inicjatyw i zaangażowania lokalnych samorządów, instytucji, organizacji i społeczeństwa.

W wyniku przeprowadzonych warsztatów z koordynatorami lokalnych zespołów jak i członkami tych zespołów, powstało opracowanie dot. postępowania w przypadku zetknięcia się z przejawami patologii tj. w przypadku ujawnienia nieletniego:
- którego zachowanie wskazuje na demoralizację,
- sprawcy czynu karalnego,
- będącego pod wpływem alkoholu,
- po zażyciu środków odurzających,
- żebrzącego,
- a także małoletniej ofiary przestępstwa.
Procedury, które Państwu przedkładamy, opisują modelowe sposoby postępowania w wyżej wymienionych sytuacjach.
 
II. PRZESTĘPCZOŚĆ I DEMORALIZACJA NIELETNICH OKREŚLENIE POJĘĆ I TERMINÓW

1. Nieletni jest pojęciem podstawowym do Ustawy o postępowaniu w sprawach
nieletnich z dnia 26.10.1982 roku1.
Ustawa wyodrębnia trzy kategorie osób, objęte wspólną nazwą „nieletni". Kryteria według, których zalicza się osoby do poszczególnych kategorii, to:

• rodzaj stosowanego wobec nich postępowania,
• wiek osób, wobec których stosowane mogą być poszczególne postępowania, tzn. postępowanie mające charakter zapobiegania i zwalczania demoralizacji, postępowanie o czyny karalne oraz wykonywanie orzeczonych środków wychowawczych lub poprawczych.

Ilekroć w ustawie jest mowa o nieletnim2 - rozumie się przez to osoby:

• które nie ukończyły lat 18, jeżeli wobec nich podejmuje się środki w zakresie zapobiegania i zwalczania demoralizacji;
• które po ukończeniu lat 13, ale przed ukończeniem lat 17, dokonały czynu karalnego;
• wobec których zostały orzeczone środki wychowawcze lub poprawcze - do czasu, gdy są one wykonywane - nie dłużej jednak niż do ukończenia przez te osoby lat 21.

2. Małoletni, to osoba, która nie ukończyła 18 lat3.
Przez zawarcie małżeństwa małoletni uzyskuje pełnoletność. Nie traci jej w razie unieważnienia małżeństwa. W postępowaniu karnym, jeżeli pokrzywdzonym jest małoletni albo ubezwłasnowolniony całkowicie lub częściowo, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje4. Natomiast w postępowaniu cywilnym czynności procesowe podejmuje:

• tylko przedstawiciel ustawowy w przypadku małoletniego do lat 13,

Dz. U. 1982 r. Nr 35, poz. 228 z późn. zm. Tamże, art. 1 § 1.
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, art. 10 (Dz. U. z 1964 r. Nr 16 poz. 93 z późn.zm.).
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, art. 51 § 2 (Dz. U. z 1997r. Nr 89, poz.555 z póżn. zm).

• małoletni, który ukończył lat 13, przy czynnościach prawnych, których

może dokonać samodzielnie, a w pozostałych przypadkach - przedstawiciel ustawowy.
Dziecko nie może samodzielnie bronić swoich praw. Przed sądem reprezentuje je uprawniona osoba tj. rodzice lub opiekunowie.
W przypadku, gdy rodzice lub opiekunowie rozpijają małoletniego, jego interesy reprezentuje osoba wyznaczona przez sąd opiekuńczy1. Zgodnie z prawem małoletni może występować jako świadek w postępowaniu cywilnym (poza zastrzeżeniem wynikającym z ustawy) oraz karnym.

3. Małoletni jako świadek w postępowaniu karnym
Jeżeli osoba przesłuchiwana nie ukończyła 15 lat, czynności z jej udziałem powinny być, w miarę możliwości przeprowadzone w obecności przedstawiciela ustawowego lub faktycznego opiekuna, chyba że dobro postępowania stoi temu na przeszkodzie2.
Ponadto art. 177 § 1 k.p.k. mówi, że każda osoba wezwana w charakterze świadka, ma obowiązek stawić się i złożyć zeznania. W przepisie tym nie ma mowy o wieku takiej osoby. Należy pamiętać, że świadek w myśl k.p.k., w szczególnych przypadkach ma prawo do odmowy zeznań, zwolnienia od zeznania i prawo do uchylania się od odpowiedzi na pytanie. Sąd lub prokurator może zarządzić przesłuchanie z udziałem biegłego psychologa, w przypadku gdy istnieją wątpliwości co do zdolności postrzegania i przedstawiania faktów przez małoletniego świadka. Funkcjonariusz Policji nie może przesłuchiwać jako świadka małoletniego pokrzywdzonego czynem określonym w rozdziale XXV k.k., który w chwili przestępstwa nie ukończył 15 lat, a w chwili czynności - 18 lat.
4. Młodociany to sprawca, który w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji lat 243.
5. Pokrzywdzony jest osobą fizyczną lub prawną, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo4.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, art. 109 (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.).
K.p.k... art. 171 § 3.
Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny art. 115 § 10 (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.).
K.p.k... art. 49 § 1.
Jeżeli pokrzywdzonym jest małoletni albo ubezwłasnowolniony całkowicie lub częściowo, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje1.
Jeśli karalność czynu uzależniona jest od stanu zdrowia pokrzywdzonego, nie może on sprzeciwiać się oględzinom i badaniom niepołączonym z zabiegiem chirurgicznym lub obserwacją w zakładzie leczniczym.
Pokrzywdzony w postępowaniu w sprawie nieletniego nie jest stroną, jednakże przysługują mu uprawnienia, takie jak: przeglądanie akt sprawy (za zgodą sędziego rodzinnego) i robienie z nich odpisów (z wyłączeniem wywiadów środowiskowych i opinii o nieletnim), zgłaszanie wniosków dowodowych. Ponadto ma prawo do obecności na rozprawie, do informacji o wszczęciu postępowania oraz treści orzeczenia kończącego postępowanie.
W sprawach o przestępstwa określone w rozdziale XXV k.k. - Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności - pokrzywdzonego, który w chwili czynu nie ukończył 15 lat, powinno się przesłuchiwać w charakterze świadka tylko raz chyba, że wyjdą na jaw istotne okoliczności, których wyjaśnienie wymaga ponownego przesłuchania, lub zażąda tego oskarżony, który nie miał obrońcy w czasie pierwszego przesłuchania2. Art. 185 a § 2 k.p.k. mówi, że przesłuchanie przeprowadza sąd na posiedzeniu z udziałem biegłego psychologa. Prokurator, obrońca oraz pełnomocnik pokrzywdzonego mają prawo wziąć udział w przesłuchaniu, jeżeli nie ogranicza to swobody wypowiedzi przesłuchiwanego.
Prokurator jako rzecznik interesu publicznego reprezentuje pośrednio interes pokrzywdzonego w postępowaniu w sprawach nieletnich.
1 Tamże, art. 51 § 2.
2 Tamże, art. 185 a § 1.
3 Tamże, art. 115 § 13 pkt 4.
6. Funkcjonariuszem publicznym jest m.in. osoba będąca pracownikiem administracji rządowej, innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego, chyba że pełni wyłącznie funkcje usługowe3.
7. Demoralizacja nieletnich oznacza stan bądź proces charakteryzujący negatywne postawy i zachowania nieletniego w stosunku do obowiązujących w społeczeństwie podstawowych norm i zasad postępowania. Przykładowy katalog
 
okoliczności i zachowań, świadczących o demoralizacji nieletniego zawiera art. 4 § 1 u.p.n. - „... w szczególności naruszanie zasad współżycia społecznego, popełnienie czynu zabronionego, systematyczne uchylanie się od obowiązku szkolnego lub kształcenia zawodowego, używanie alkoholu lub innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia, uprawianie nierządu, włóczęgostwo, udział w grupach przestępczych...". Należy pamiętać, że poprzez art. 37 ust. 1 Ustawy
0 ochronie zwierząt1 uchylony został art. 62 k.w., w świetle którego znęcanie się nad zwierzętami przez nieletniego jest czynem karalnym. Aktualnie takie zachowanie należy również rozpatrywać jako przejaw demoralizacji.
Zakres okoliczności świadczących o demoralizacji nieletniego określony jest w ustawie jedynie przykładowo, przez wyliczenie najbardziej typowych i najczęściej występujących objawów demoralizacji. Zachowania tego rodzaju pozwalają na ocenę nieletniego jako społecznie nieprzystosowanego wówczas, gdy jako zespoły występują po 2 - 3 różnego rodzaju, przy czym powinny powtarzać się wielokrotnie, przybierając postać systematycznego postępowania1. Demoralizacja jest wynikiem, a jednocześnie przejawem nieprzystosowania społecznego.

8. Nieprzystosowanie społeczne to takie zachowania jednostki, które są
nieadekwatnymi, powtarzającymi się uporczywie reakcjami na wymogi i nakazy
zawarte w przypisanych jej rolach społecznych. Wspomniana nieadekwatność
reagowania na przepisy i nakazy ról społecznych ujawnia się w łamaniu norm
społecznych (prawnych, moralnych, obyczajowych) i lekceważeniu przez jednostkę
powszechnie uznawanych oczekiwań społecznych.
Brak podatności dzieci i młodzieży na normalne (stosowane powszechnie) metody wychowawcze, skłania rodziców oraz inne instytucje wychowawcze do poszukiwania specjalnych metod wychowawczych, medyczno-psychologicznych i medycznych.
1 Ustawa z dn. 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (tekst jednolity Dz. U. z 2003 r. Nr 106 poz. 1002) z późn. zm.),
19

9. Czyn zabroniony to czyn określony w ustawie karnej jako przestępstwo lub
wykroczenie, z tym że pojęcie czynu zabronionego jest szersze od pojęcia
przestępstwa i wykroczenia razem wziętych. Każde przestępstwo lub wykroczenie jest
czynem zabronionym, natomiast nie każdy czyn zabroniony jest przestępstwem lub
wykroczeniem. Jeżeli ustawa przewiduje karę za popełnienie czynu zabronionego, to
czyn ten stanowi przestępstwo, przestępstwo skarbowe, wykroczenie, lub wykroczenie skarbowe. Istnieją czyny zabronione, które nie należą do powyższej kategorii, a mimo to ich sprawca może być ukarany administracyjnie, np. za korzystanie ze środków komunikacji miejskiej bez ważnego biletu, lub niepłacenie abonamentu RTV. Zgodnie z art. 6 § 1 k.k., czyn zabroniony uważa się za popełniony w czasie, w którym sprawca działał lub zaniechał działania, do którego był obowiązany.

10. Przestępstwo to czyn człowieka bezprawny i zawiniony, a więc zabroniony
pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia. Istota
przestępstwa określona jest w art. 1 § 1 k.k.
Przestępstwo jest zbrodnią albo występkiem2.
Zbrodnią jest czyn zabroniony zagrożony karą pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 albo karą surowszą3.
Występkiem jest czyn zabroniony zagrożony grzywną powyżej 30 stawek dziennych, karą ograniczenia wolności albo karą pozbawienia wolności przekraczającą miesiąc4.

11. Wykroczeniem może być działanie (postępek, uczynek) albo zaniechanie
działania. Odpowiedzialności za wykroczenie podlega tylko ten, kto popełnia czyn
społecznie szkodliwy, zabroniony przez ustawę obowiązująca w czasie jego
popełnienia pod groźbą kary aresztu, ograniczenia wolności, grzywny do 5.000 zł lub
nagany.5
K. Gromek - Komentarz do Ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, Wyd. Prawnicze W-wa, 2001 r. s. 44.
K.k.. , art. 7 § 1.
Tamże, § 2. Tamże, § 3.
Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń, art. 1 § 1 (Dz.U. z 1971 r. Nr 12, poz. 114 z późn.zm.).
Dla bytu przestępstwa lub wykroczenia konieczna jest wina, której u.p.n. nie zna. Problem winy nie występuje przy przekroczeniu dolnej granicy wieku, czyli 13 lat, bowiem nieletni przed 13 rokiem życia nie popełnia w rozumieniu ustawy czynu karalnego. Wiek nieletniego i charakter czynu oraz sposób jego popełnienia ma istotny wpływ także na tryb postępowania i rodzaj organu właściwego do prowadzenia postępowania.
12. Przestępczość nieletnich to czyny zabronione przez ustawę jako przestępstwo, przestępstwo skarbowe lub niektóre wykroczenia, dokonane przez osoby nieletnie w rozumieniu ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich.
13. Czyn karalny to czyn zabroniony przez Ustawę o postępowaniu w sprawach nieletnich1 jako przestępstwo2 (a więc zbrodnia lub występek3), przestępstwo skarbowe4, albo wykroczenie określone w artykułach:

• 51 - zakłócanie porządku publicznego,
• 62 - (uchylony)5
• 69 - niszczenie i uszkadzanie znaków umieszczonych przez organ państwowy,
• 74 - uszkadzanie znaków lub urządzeń zapobiegających niebezpieczeństwu,
• 76 - rzucanie kamieniami w pojazd będący w ruchu,
• 85 - samowolna zmiana znaków lub sygnałów drogowych,
• 87 - prowadzenie pojazdów przez osobę będącą po użyciu alkoholu,
• 119 - kradzież lub przywłaszczenie mienia o wartości - do 250 zł,
• 122 - niszczenie lub uszkadzanie mienia, jeśli szkoda nie przekracza -

250 zł.

Nieletni nie ponosi odpowiedzialności za wykroczenia inne niż wskazane wcześniej, jak również za wykroczenia skarbowe, chyba ze uznane zostały za przejaw demoralizacji.
Tamże, art. 18 pkt 1.
K.k... , art. 1.
Tamże, art. 7 § 2 i 3.
Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy, art. 53 § 2 (Dz. U. z 1999 r. Nr 83, poz. 930 z późn. zm.).
Obowiązuje art. 37 ust. 1 Ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (t.jed. Dz. U. z 2003 r. Nr 106, poz. 1002), który jest wykroczeniem, ale nie czynem karalnym.
Czyn karalny obejmuje wszystkie przestępstwa ścigane: z oskarżenia publicznego, na wniosek oraz z oskarżenia prywatnego, jak również wszystkie jego formy stadialne, takie jak dokonanie, usiłowanie, przygotowanie, a także formy zjawiskowe przestępstwa, takie jak sprawstwo, podżeganie i pomocnictwo. Jednakże usiłowanie, przygotowanie, podżeganie i pomocnictwo jest czynem karalnym jedynie wówczas, jeżeli ustawa tak stanowi.
14. Wiek a odpowiedzialność karna
Zgodnie z zasadami kodeksu karnego odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat.
Natomiast § 2 tegoż artykułu określa, iż nieletni, który po ukończeniu 15 lat dopuszcza się czynu zabronionego określonego w:
- art. 134 - zamachu na Prezydenta RP,
- art. 148 § 1, 2 lub 3 - zabójstwa,
- art. 156 § 1 lub 3 - ciężkiego uszkodzenia ciała,
- art. 163 § 1 lub 3 - sprowadzenia zdarzeń, które zagrażają życiu lub zdrowiu
wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach,
- art. 166 - przejęcia kontroli nad statkiem wodnym lub
powietrznym,
- art. 173 § 1 lub 3 - sprowadzenia katastrofy w komunikacji, zagrażającej
życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach,
- art. 197 § 3 - zgwałcenia ze szczególnym okrucieństwem lub wspólnie
z inną osobą,
- art. 252 § 1 lub 2 - wzięcia lub przetrzymywania zakładnika,
- art. 280 - rozboju,
może odpowiadać na zasadach określonych w k.k., jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają, a w szczególności, jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne.
Art. 10 § 4 k.k. wskazuje, że w stosunku do sprawcy, który popełnił występek po ukończeniu lat 17, lecz przed ukończeniem lat 18, sąd zamiast kary stosuje środki wychowawcze, lecznicze albo poprawcze przewidziane dla nieletnich, jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają.
Prawo karne określa granicę wiekową, z którą wiąże zdolność do podnoszenia odpowiedzialności karnej, będącą jedną z przesłanek warunkujących przypisanie winy sprawcy czynu karalnego. W polskim prawie granicę tę stanowi ukończenie 17 lat w czasie popełnienia czynu zabronionego (art. 10 § 1 k.k.).
 
Art. 10 § 2 k.k. przewiduje wyjątkowo odpowiedzialność karną tych nieletnich, którzy po ukończeniu 15 lat dopuszczają się szczególnie groźnych przestępstw. Ich katalog podany został wcześniej.
Wymierzając karę nieletnim, albo młodocianym, sąd kieruje się przede wszystkim tym, aby sprawcę wychować. Wobec sprawcy, który w czasie przestępstwa nie ukończył 18 lat, nie orzeka się kary dożywotniego pozbawienia wolności (art. 54 k.k.).
 
III. WŁADZA RODZICIELSKA

1. Władza rodzicielska według kodeksu rodzinnego i opiekuńczego to przede
wszystkim zespół obowiązków rodziców względem dziecka.
Generalną zasadą wykonywania władzy rodzicielskiej jest dobro dziecka. Oznacza to, że rodzice powinni władzę rodzicielską tak sprawować, aby wszystkie ich poczynania były zgodne z interesem dziecka. Zawierający tą zasadę art. 95 § 3, ma charakter bezwzględnie obowiązujący. Wskazane w nim kryteria sposobu wykonywania tej władzy - dobro dziecka i interes społeczny - są ze sobą zbieżne, gdyż działanie zgodne z interesem dziecka nie może być sprzeczne z interesem ogólnospołecznym.
Interes dziecka należy oceniać według kryteriów obiektywnych, przyjętych jako reguły prawidłowego postępowania w społeczeństwie, z uwzględnieniem wieku dziecka, jego stanu zdrowia, uzdolnień, cech charakterologicznych, właściwości rodziny i środowiska, w którym się wychowuje.

2. Obowiązki i prawa rodziców
O władzy rodzicielskiej mówią poniższe przepisy:

Art. 92 k.r.o. Dziecko pozostaje aż do pełnoletniości pod władzą rodzicielską. Władza rodzicielska to ogół obowiązków spoczywających na rodzicach i praw im przysługujących względem dziecka, w celu należytego wykonywania pieczy nad jego osobą i majątkiem, to zespół obowiązków rodziców względem dziecka. Decydującym kryterium, na podstawie którego rozstrzyga się treść oraz wykonywanie władzy rodzicielskiej, stanowi dobro dziecka. Podstawowa zaś funkcja władzy rodzicielskiej to taka, którą można określić ochronną.

Art. 95 k.r.o. Władza rodzicielska obejmuje w szczególności obowiązek i prawo rodziców do wykonywania pieczy nad osobą i majątkiem dziecka oraz do wychowania dziecka.
§ 3. Władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak tego wymaga dobro dziecka i interes społeczny.

Art. 96 k.r.o. Rodzice wychowują dziecko pozostające pod ich władzą rodzicielską i kierują nim. Obowiązani są troszczyć się o fizyczny i duchowy rozwój dziecka i przygotować je należycie do pracy dla dobra społeczeństwa odpowiednio do jego uzdolnień.
Przepis ten uzupełnia normę art. 55 k.r.o., określając najogólniej prawa i obowiązki rodziców w stosunku do dzieci. W ramach wychowania fizycznego rodzice powinni zadbać o zdrowie i życie dziecka, jego pełną sprawność fizyczną. Wychowanie duchowe obejmuje wpajanie dziecku zasad moralnych i współżycia społecznego, kształtowanie prawego charakteru, wyrabianie w dziecku sumienności, pracowitości i poczucia obowiązku, nawyku poszanowania cudzej własności, wreszcie zapewnienie dziecku odpowiedniego do jego uzdolnień wykształcenia i przygotowania do pracy zawodowej. W ujęciu ogólnym można przyjąć, że wychowanie powinno zmierzać do takiego ukształtowania osobowości dziecka, aby wyrosło ono na prawego i zdrowego człowieka oraz dobrego obywatela.
Ochrona dziecka przed niebezpieczeństwem obejmuje zarówno niebezpieczeństwo fizyczne jak i duchowe, bez względu na źródło zagrożenia. Kierowanie dzieckiem stanowi w istocie rzeczy środek należytego jego wychowania. Prawo kierowania dzieckiem, a więc decydowania o jego trybie życia, jest konieczną przesłanką kształtowania jego osobowości. Najogólniej rzecz ujmując, kierowanie dzieckiem obejmuje regulowanie jego trybu życia, kontrolowanie, w jakim przebywa towarzystwie, jak spędza czas, a także jakim oddaje się rozrywkom, jakie ogląda filmy i czyta książki, a w szczególności pilnowanie, aby dziecko należycie wypełniało swoje obowiązki, w tym obowiązek nauki.

3. Wadliwe wykonywanie lub niewykonywanie prawidłowo władzy rodzicielskiej jest uregulowane w kodeksie karnym, kodeksie wykroczeń oraz w kodeksie rodzinnym i opiekuńczym. Pociąga za sobą ujemne konsekwencje na podstawie np. artykułu:
51 k.k. Sąd, uznając za celowe orzeczenie pozbawienia lub ograniczenia praw rodzicielskich lub opiekuńczych w razie popełnienia przestępstwa na szkodę małoletniego lub we współdziałaniu z małoletnim, zawiadamia o tym właściwy sąd rodzinny.

160 § 1 k.k. Kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2. Jeżeli na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na
niebezpieczeństwo, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

210 § 1 k.k. Kto wbrew obowiązkowi troszczenia się o małoletniego poniżej lat 15 albo o osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny osobę tę porzuca, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
§ 2 Jeżeli następstwem czynu jest śmierć osoby określonej w § 1, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

33 § 4 k.w. Jako okoliczności obciążające uwzględnia się w szczególności:
8) popełnienie wykroczenia na szkodę osoby bezradnej lub osoby, której sprawca
powinien okazać szczególne względy;

105 § 1 k.w. Kto przez rażące naruszenie obowiązków wynikających z władzy rodzicielskiej dopuszcza do popełnienia przez nieletniego czynu zabronionego przez ustawę jako przestępstwo lub wykroczenie i wskazującego na demoralizację nieletniego, podlega karze grzywny albo karze nagany.
§ 2. Jeżeli czyn określony w § 1 popełniła osoba, pod której nadzór odpowiedzialny oddano nieletniego, podlega karze ograniczenia wolności, grzywny albo karze nagany.
§ 3. W wypadkach określonych w § 1 i 2, jeżeli nieletni czynem swym wyrządził szkodę, można orzec nawiązkę do wysokości 1000 zł.
Odpowiedzialność, z art. 105 ponosi ten sprawca, który dopuścił się rażącego zaniedbania swoich obowiązków wynikających z władzy rodzicielskiej np. dopuścił do długotrwałego przebywania nieletniego poza domem, tolerował picie przez niego alkoholu czy używanie narkotyków, nie interesował się jego losem. Nie odpowiada rodzic, który nie był w stanie przeciwdziałać postępowaniu nieletniego np. wskutek dużej agresywności nieletniego. Matka 17-letniego syna, który nadużywa alkoholu i agresywnie zachowuje się wobec niej, nie będzie w stanie powstrzymać go przed popełnieniem zamierzonego przestępstwa. Niekiedy może być tak sterroryzowana, że nawet nie jest w stanie wyrazić swojej dezaprobaty wobec zachowania syna. W takiej sytuacji nie można zarzucać jej, że dopuszcza do popełnienia czynu zabronionego.
Odpowiedzialność za dopuszczenie do popełnienia czynu zabronionego jest ściśle powiązana z zaniedbaniem obowiązków rodzicielskich. Nie należy oczekiwać, że rodzice mieliby np. nie dopuszczać do popełnienia czynu zabronionego przez ich syna poprzez zawiadomienie policji o jego zamiarach. Takie oczekiwanie byłoby bezpodstawne.

106 k.w. Kto, mając obowiązek opieki lub nadzoru nad małoletnim do lat 7 albo nad inną osobą niezdolną rozpoznać lub obronić się przed niebezpieczeństwem, dopuszcza do jej przebywania w okolicznościach niebezpiecznych dla zdrowia człowieka.
Formuła „okoliczności niebezpieczne dla życia i zdrowia" jest ujęta dość szeroko. Chodzi o sytuacje, w których dziecku może stać się jakaś krzywda. Niebezpieczeństwo nie musi być bezpośrednie, wystarczy, że jest realne.

89 k.w. Kto, mając obowiązek opieki lub nadzoru nad małoletnim do lat 7, dopuszcza do przebywania małoletniego na drodze publicznej lub na torach pojazdu szynowego, podlega karze grzywny albo karze nagany.

4. Pozbawienie władzy rodzicielskiej

Art. 111 § 1 k.r.o. Jeżeli władza rodzicielska nie może być wykonywana z powodu trwałej przeszkody albo jeżeli rodzice nadużywają władzy rodzicielskiej lub w sposób rażący zaniedbują swe obowiązki względem dziecka, sąd opiekuńczy pozbawi rodziców władzy rodzicielskiej. Pozbawienie władzy rodzicielskiej może być orzeczone także w stosunku do jednego z rodziców.
Art. 111 § 1a k.r.o. Sąd opiekuńczy może pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej, jeżeli mimo udzielonej pomocy nie ustały przyczyny zastosowania art. 109 § 2 pkt 5, a w szczególności gdy rodzice trwale nie interesują się dzieckiem.

5. Udzielenie pomocy rodzinie

Art. 100 k.r.o. Sąd opiekuńczy i inne organy państwowe obowiązane są udzielać pomocy rodzicom, jeżeli jest ona potrzebna do należytego wykonywania władzy rodzicielskiej; w szczególności każde z rodziców może zwrócić się do sądu opiekuńczego o odebranie dziecka zatrzymanego przez osobę nieuprawnioną.

Art. 109 § 1 k.r.o. Jeżeli dobro dziecka jest zagrożone, sąd opiekuńczy wyda
odpowiednie zarządzenia.
§ 2. Sąd opiekuńczy może w szczególności:
a. zobowiązać rodziców oraz małoletniego do określonego postępowania,
b. określić, jakie czynności nie mogą być przez rodziców dokonywane bez
zezwolenia sądu, albo poddać rodziców innym ograniczeniom, jakim
podlega opiekun,
c. poddać wykonywanie władzy rodzicielskiej stałemu nadzorowi kuratora
sądowego,
d. skierować małoletniego do organizacji lub instytucji powołanej do
przygotowania zawodowego albo do innej placówki sprawującej częściową
pieczę nad dzieckiem,
e. zarządzić umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej albo w
placówce opiekuńczo-wychowawczej.
§ 4. Zarządzając umieszczenie małoletniego w środowisku zastępczym (rodzinie zastępczej lub placówce opiekuńczo - wychowawczej (art. 109 § 2 pkt 5), sąd opiekuńczy zawiadamia powiatowe centrum pomocy rodzinie, które udziela rodzinie małoletniego odpowiedniej pomocy i składa sądowi opiekuńczemu sprawozdania dotyczące sytuacji rodziny i udzielanej pomocy.
W oparciu o te sprawozdania sąd może stwierdzić, czy ustały przyczyny umieszczenia dziecka poza rodziną, czy rodzice podejmują działania w celu zmiany dotychczasowych postaw (np. interesują się dzieckiem, podjęli pracę, leczenie
 
odwykowe). W zależności od ustaleń faktycznych, sąd opiekuńczy może pozbawić rodziców władzy rodzicielskiej w trybie art. 111 § 1 a (jw.).
Przesłankami zastosowania art. 109 są: zagrożenie dobra dziecka i nienależyte wykonywanie władzy rodzicielskiej.
W rozdziale tym należy również przytoczyć przepisy zawarte w Ustawie
0 pomocy społecznej.

Art. 17 ust. 1 u.p.s. Do zadań własnych gminy należy m.in. opracowanie
1 realizacja gminnej strategii rozwiązywania problemów społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem programów pomocy społecznej, profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych i innych, których celem jest integracja osób i rodzin z grup szczególnego ryzyka, praca socjalna, tworzenie gminnego systemu profilaktyki i opieki nad dzieckiem i rodziną, dożywianie dzieci1.
1 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593).
29

Art. 19 u.p.s. Do zadań własnych powiatu należy m.in. prowadzenie specjalistycznych poradnictwa, organizowanie opieki w rodzinach zastępczych, udzielenie pomocy pieniężnej na częściowe pokrycie kosztów utrzymania umieszczonych w nich dzieci oraz wypłacanie wynagrodzenia z tytułu pozostawiania w gotowości przyjęcia dziecka albo świadczonej opieki i wychowania nie spokrewnionym z dzieckiem zawodowym rodzinom zastępczym, zapewnienie opieki i wychowania dzieciom całkowicie lub częściowo pozbawionym opieki rodziców, prowadzenie ośrodków interwencji kryzysowej, pokrywanie kosztów utrzymania dzieci z terenu powiatu, umieszczonych w placówkach opiekuńczo-wychowawczych i w rodzinach zastępczych, również na terenie innego powiatu1.
IV. SZKOŁA

Szkoła realizuje cele i zadania określone w Ustawie o systemie oświaty z dnia 7 września 1991 r.2 oraz przepisach wykonawczych, wydanych na jej podstawie.
Są to zadania opiekuńcze, wychowawcze i dydaktyczne uwzględniające poziom rozwoju psychofizycznego ucznia i jego sytuację rodzinną. Realizują je:

• dyrektor
• pedagog szkolny
• wychowawca klasy
• nauczyciel

1. Dyrektor szkoły ma obowiązek zapewnienia uczniom oraz pracownikom szkoły bezpiecznych, higienicznych warunków pracy i nauki w czasie ich pobytu w szkole, jak również podczas zajęć obowiązkowych i nieobowiązkowych organizowanych przez szkołę poza jej terenem. Dyrektor szkoły na mocy Ustawy o systemie oświaty3 kieruje działalnością szkoły, sprawuje nadzór pedagogiczny i opiekę nad uczniami oraz stwarza warunki harmonijnego rozwoju psychofizycznego poprzez aktywne działania prozdrowotne, realizuje uchwały rady szkoły oraz rady pedagogicznej podjęte w ramach ich kompetencji. Nadzorowi pedagogicznemu w szczególności podlega przestrzeganie statutu szkoły, w tym też w zakresie przepisów dotyczących praw ucznia.
Tamże.
Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 1991 r. Nr 95, poz. 425 tekst jednolity: Dz.U. z 1996 r. Nr 67, poz. 329 z późn.zm.). Tamże, art. 39.
Dyrektor szkoły może w drodze decyzji skreślić ucznia z listy uczniów wyłącznie w przypadkach określonych w statucie. Skreślenie następuje na podstawie uchwały rady pedagogicznej, po zasięgnięciu opinii samorządu uczniowskiego. W przypadku ucznia objętego obowiązkiem szkolnym skreślenie oznacza przeniesienie do innej szkoły za zgodą kuratora oświaty.
2. Pedagog szkolny organizuje pomoc psychologiczno - pedagogiczną na terenie
szkoły. Do jego głównych zadań należy:

• diagnozowanie środowiska ucznia,
• rozpoznawanie potencjalnych możliwości oraz indywidualnych potrzeb ucznia i umożliwianie ich zaspokojenia,
• rozpoznawanie przyczyn trudności w nauce i niepowodzeń szkolnych,
• wspieranie ucznia z wybitnymi uzdolnieniami,
• organizowanie i prowadzenie różnych form pomocy psychologiczno -pedagogicznej dla uczniów, rodziców, nauczycieli,
• podejmowanie działań wychowawczych i profilaktycznych wynikających z programu wychowawczego i profilaktyki szkoły w stosunku do uczniów z udziałem rodziców i nauczycieli,
• wspieranie działań wychowawczych i opiekuńczych nauczycieli, wynikających z programów: wychowawczego i profilaktyki,
• planowanie i koordynowanie zadań realizowanych przez szkołę na rzecz uczniów, rodziców, nauczycieli w zakresie wyboru zawodu i kierunku dalszego kształcenia,
• działanie na rzecz zorganizowania opieki i pomocy materialnej uczniom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej.

Ponadto pedagog szkolny z racji swojej funkcji nadzoruje i koordynuje obszar przestrzegania i respektowania praw człowieka.

3. Wychowawca klasy tworzy warunki wspomagające rozwój ucznia, proces jego
uczenia się oraz przygotowania do życia w rodzinie i społeczeństwie. Inspiruje
i wspomaga działania zespołowe uczniów, podejmuje działania umożliwiające
rozwiązywanie konfliktów w grupie, pomiędzy uczniami i innymi członkami
społeczności szkolnej. Wychowawca diagnozuje sytuację rodzinną ucznia, otacza
indywidualną opieką każdego wychowanka. Planuje i organizuje wspólnie z rodzicami
i uczniami różne formy życia zespołowego integrujące grupę, a także ustala treści
i formy zajęć tematycznych podczas godzin wychowawczych.
Współpracuje również z nauczycielami uczącymi w jego klasie uzgadniając i koordynując działania wychowawcze wobec uczniów, którzy wymagają indywidualnej pomocy, a także szczególnie uzdolnionych.
Wychowawca jest zobligowany do utrzymywania stałego kontaktu z rodzicami w celu poznania i ustalenia potrzeb uczniów, udzielenia i okazywania pomocy w ich działaniach wychowawczych, włączenia rodziców w sprawy życia klasy i szkoły. Wychowawca również współpracuje z pedagogiem i specjalistami świadczącymi pomoc w rozpoznawaniu potrzeb i trudności. Wychowawca oraz pedagog z racji swoich funkcji są rzecznikami ucznia.
Sposób doboru wychowawcy klasy powinien być zapisany w statucie szkoły.
4. Obowiązki szkoły, dyrektora, wychowawcy, nauczyciela i pedagoga
Obowiązki szkoły.
Instytucje państwowe i samorządowe, które w związku ze swoją działalnością dowiedziały się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym prokuratora lub Policję oraz przedsięwziąć niezbędne czynności do czasu przybycia organu powołanego do ścigania przestępstw (...), aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów przestępstwa1.

Obowiązki dyrektora jako funkcjonariusza publicznego:
Funkcjonariusz publiczny, który przekraczając swoje uprawnienia lub nie dopełniając obowiązków, działa na szkodę interesu publicznego lub prywatnego, podlega karze pozbawienia wolności do lat trzech2.

Obowiązki wychowawcy, nauczyciela, pedagoga:
Każdy dowiedziawszy się o popełnieniu przestępstwa ściganego z urzędu ma społeczny obowiązek zawiadomić o tym prokuratora lub Policję3.

5. Co to znaczy objęcie ucznia programem profilaktycznym?
W sytuacji, gdy w środowisku ucznia występują czynniki ryzyka o nasileniu destrukcyjnym lub zawodzą działania wychowawcze, koniecznością stają się działania profilaktyczne.
1 K.p.k..., art. 304 § 2 i U.p.n..., art..4 § 3.
2 K.k..., art. 231 § 1.
3 K.p.k... , art. 304 § 1 i U.p.n art.4.
Profesjonalna profilaktyka zachowań problemowych dzieci i młodzieży polega na:

• ograniczaniu i likwidowaniu czynników ryzyka, zaburzających rozwój i dezorganizujących zdrowy styl życia,
• wspomaganiu dzieci i młodzieży w radzeniu sobie z zagrażającymi rozwojowi trudnościami,
• wzmacnianiu czynników ochronnych, które sprzyjają prawidłowemu rozwojowi.

Profilaktyka, tj. zapobieganie dysfunkcjom może być realizowana na trzech poziomach:

• Profilaktyka pierwszorzędowa obejmuje działania promocji zdrowia, zapobieganie pojawieniu się problemów i dotyczy wszystkich uczniów.
• Profilaktyka drugorzędowa ma na celu ujawnienie osób z pierwszymi objawami zaburzeń i pomoc im w zrozumieniu istoty problemu oraz wycofaniu się z dysfunkcji.
• Profilaktyka trzeciorzędowa rozumiana jest jako interwencja po zakończeniu pomocy terapeutyczno - rehabilitacyjnej. Umożliwienie powrotu do społeczeństwa i przeciwdziałanie nawrotowi zaburzeń.

Profilaktyka powinna:
- wynikać ze świadomości zagrożeń prawidłowego procesu wychowawczego,
- dotyczyć wychowanka, nauczyciela, rodziców,
- toczyć się na różnych poziomach,
- uwzględniać różnorodne strategie i ewaluację.
Tylko w takim przypadku możemy mówić o kompleksowej opiece profilaktycznej. Uczniowie otrzymują pomoc na wszystkich etapach rozwoju dysfunkcjonalności i wychodzenia z zachowań problemowych.

6. Działalność szkoły polega na:

• systematycznym rozpoznawaniu i diagnozowaniu zagrożeń,
• informowaniu o nich i o ich skutkach,
• współpracy z rodzicami dzieci i młodzieży zagrożonej,
• poradnictwie w zakresie zapobiegania zjawiskom patologicznym,
• przygotowaniu nauczycieli i osób zajmujących się wychowaniem do przeciwdziałania zjawiskom patologicznym.

Szkoły i placówki prowadzą działalność wychowawczą i zapobiegawczą wśród dzieci i młodzieży. W sytuacjach kryzysowych szkoła podejmuje działania interwencyjne1.
Za organizację powyższego wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniami oraz przygotowanie nauczycieli do tych zadań odpowiada dyrektor szkoły.

7. Pomoc psychologiczno - pedagogiczna
Zasady udzielania i organizacji pomocy psychologiczno - pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach reguluje Rozporządzenie MENiS z dnia
7 stycznia 2003 r2.
Korzystanie z pomocy jest dobrowolne i nieodpłatne. Może być ona udzielana na wniosek: ucznia, rodzica, nauczyciela (w szczególności nauczyciela prowadzącego zajęcia specjalistyczne), pedagoga, psychologa, logopedy, doradcy zawodowego, poradni psychologiczno - pedagogicznej, w tym poradni specjalistycznej.

Pomoc psychologiczno - pedagogiczna w szkole jest organizowana w szczególności w formie:

• zajęć dydaktyczno - wyrównawczych,
• zajęć specjalistycznych korekcyjno - kompensacyjnych, logopedycznych, socjoterapeutycznych oraz innych zajęć o charakterze terapeutycznym,
• klas wyrównawczych (nie dotyczy szkół ponadgimnazjalnych, ponadpodstawowych oraz specjalnych).

Zajęcia specjalistyczne, socjoterapeutyczne oraz terapeutyczne prowadzą nauczyciele posiadający odpowiednie przygotowanie w zakresie pracy o charakterze terapeutycznym lub socjoterapeutycznym.

Pomocy udzielają również poradnie psychologiczno-pedagogiczne. Mogą z nich korzystać dzieci, młodzież, rodzice i nauczyciele w sprawach związanych z wychowaniem i kształceniem.

Rozporządzenie MENiS z dnia 31 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem (Dz. U. z 2003 r. Nr 26, poz. 226). Dz.U. z 2003 r. Nr 11, poz. 114.
Do zadań poradni należy1:
1. wspomaganie wszechstronnego rozwoju dzieci i młodzieży, efektywności uczenia się, nabywania i rozwijania umiejętności negocjacyjnego rozwiązywania konfliktów i problemów oraz innych umiejętności z zakresu komunikacji społecznej,
2. profilaktyka uzależnień i innych problemów dzieci i młodzieży, udzielanie pomocy psychologiczno-pedagogicznej dzieciom i młodzieży z grup ryzyka,
3. terapia zaburzeń rozwojowych i zachowań dysfunkcyjnych,
4. pomoc uczniom w dokonywaniu wyboru kierunku kształcenia, zawodu i planowaniu kariery zawodowej,
5. prowadzenie edukacji prozdrowotnej wśród uczniów, rodziców i nauczycieli,
6. pomoc rodzicom i nauczycielom w diagnozowaniu i rozwijaniu potencjalnych możliwości oraz mocnych stron uczniów,
7. wspomaganie wychowawczej i edukacyjnej funkcji rodziny,
8. wspomaganie wychowawczej i edukacyjnej funkcji szkoły.
Zadania te są realizowane poprzez diagnozę, terapię, zajęcia psychoedukacyjne, doradztwo, konsultacje, działania profilaktyczne i interwencje w środowisku ucznia.
Korzystanie z pomocy poradni jest dobrowolne i bezpłatne. W każdym powiecie znajduje się przynajmniej jedna tego typu publiczna poradnia.

8. Rodzice w szkole
Współczesne tendencje w pedagogice podkreślają, że rodzice to najlepsi współpracownicy szkoły nie tylko w zakresie wspierania bazy materialnej, ale także całego procesu edukacji młodego człowieka.
W dobie dzisiejszych licznych kryzysów jesteśmy wszyscy zobowiązani do poszukiwania nowych dróg skutecznego wychowania, które w dużym stopniu tkwią we współpracy pomiędzy gronem pedagogicznym, rodzicami i uczniami. Odpowiedzialność rodziców (ich prawa i obowiązki) wobec dzieci w zakresie obowiązku szkolnego regulują w polskim systemie oświaty między innymi:
1 Rozporządzenie MENiS z dnia 11 grudnia 2002 roku w sprawie zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz. U. z 2003 r. Nr 5 poz. 46).
- Konwencja o Prawach Dziecka - m. in. art. 5, 14, 181;
- Ustawa o systemie oświaty2 (kompetencje rad rodziców);
- Rozporządzenie MEN z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół3. Zobowiązuje ono każdą placówkę do posiadania programu wychowawczego
i profilaktycznego uchwalonego przez radę pedagogiczną po zasięgnięciu opinii rady rodziców i samorządu uczniowskiego.
Rada rodziców może występować do rady szkoły, rady pedagogicznej i dyrektora szkoły z wnioskami, opiniami dotyczącymi wszystkich spraw szkoły, może również gromadzić fundusze z dobrowolnych składek rodziców. Regulaminy rady szkoły nie mogą narzucać na rodziców obowiązku wpłat. Rozporządzenie wyraźnie mówi o dobrowolności składek.
Prawa oraz obowiązki rodziców często zawierają statuty szkół. Do podstawowych zadań rodziców należy dbanie o dobro dziecka oraz jego pełny rozwój fizyczny, psychiczny, społeczny, a w przypadku zagrożenia rodzice są zobligowani do ścisłej współpracy z wychowawcą, nauczycielem, pedagogiem.

9. Prawa rodziców i ucznia
Realizowana współcześnie koncepcja edukacji postrzega ucznia w kategoriach jego podmiotowości, czego konsekwencją jest poszanowanie jego godności, praw i wolności. Nauczyciel nie może być wyłącznie dydaktykiem, ale jest także opiekunem, autorytetem, doradcą wspierającym wychowanka.
Instytucją wspomagającą rodziców w procesie wychowania i rozwoju dziecka jest przedszkole, szkoła oraz inne placówki opiekuńczo - wychowawcze. Placówki oświatowe kierują się w swojej działalności prawami zawartymi w określonych przepisach oświatowych.

Do najważniejszych dokumentów regulujących prawa uczniów należą:
1 Konwencja o Prawach Dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych z dnia 20 listopada 1989 r. (Dz.
U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 i 527 z późn.zm.).
2 Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty...
3 Dz. U. z 2001 r. Nr 61, poz. 624 z póżn. zm.
- Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty;
- Karta Nauczyciela1;
- Konwencja o Prawach Dziecka;
- Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności2;
- Rozporządzenie MEN z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach
i szkołach3;
- Rozporządzenie MENiS z dnia 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach4;
- Rozporządzenie MENiS z dnia 7 września 2004 r. w sprawie warunków
i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych5;
- Rozporządzenie MEN z dnia 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół6;
- Rozporządzenie MENiS z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach7;
Na bazie wyżej wymienionych przepisów szkoły i placówki oświatowe tworzą wewnętrzną konstytucję, w postaci statutu. Statut zawiera szczegółowe kompetencje wszystkich organów placówek, w tym samorządu uczniowskiego, oraz zasady współdziałania między nimi.
W statucie znajdują się między innymi: szczegółowo opracowany system praw (materialnych i proceduralnych), obowiązków, uprawnień, przywilejów uczniów, nagród i kar oraz sposób rozwiązywania problemów spornych. Statut określa także tryb odwoływania się oraz procedury ukazujące możliwości dochodzenia swoich praw w przypadku ich łamania bądź nierespektowania.

W sytuacjach konfliktowych uczeń - wychowanek ma prawo zwrócić się do:
Dz. U. z 1982 r. Nr 3, poz. 19, z późn. zm. t. jed. Dz. U. Z 2003 r. nr 118 poz. 1112 z późn. zm.);
sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. zm. następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2;
Dz. U. z 1992 r. Nr 36, poz. 155 z późn.zm.
Dz.U. z 2003 r. Nr 11, poz.114.
Dz. U. z 2004 r. Nr 199, poz. 2046.
Dz. U. z 2001 r. Nr 61, poz. 624 z późn. zm.
Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69.

• wychowawcy;
• pedagoga szkolnego;
• dyrektora;
• rady pedagogicznej;
• Kuratorium Oświaty w Gdańsku, ul. Okopowa 21/27;
• Ministerstwa Edukacji Narodowej w Warszawie, Al. Szucha 25;
• Rzecznika Praw Obywatelskich w Warszawie, Al. Solidarności 77;
• Rzecznika Praw Dziecka w Warszawie, ul. Śniadeckich 10.

Zarówno uczeń, jak i rodzic, powinni dokładnie wiedzieć w jakich sprawach, w jakim trybie i przed kim mogą dochodzić swoich praw. Konieczne jest, aby w szkole lub placówce obowiązywały jasne i zrozumiałe dla wszystkich zasady współżycia, aby nikt nie przekraczał granic wolności drugiego człowieka.

Rodzice mają prawo i obowiązek zapoznać się z treścią statutu placówek, a także mieć prawo wglądu do każdej dokumentacji szkolnej dotyczącej ich dzieci.
Rodzice mają prawo i powinni czuć się zobowiązani do aktywnego współudziału w tworzeniu prawa wewnątrzszkolnego.
Rodzice mają prawo do pełnej informacji o zasadach i sposobach funkcjonowania wewnątrzszkolnego systemu oceniania (WSO) oraz rzetelnej i systematycznej informacji o postępach w edukacji dziecka.

10. Kontrakt
Kontrakt to zapisany zestaw wspólnie przyjętych norm, zasad, reguł dotyczących współżycia w klasie, ze szczególnym uwzględnieniem sposobu odnoszenia się do siebie i dyskutowania. Najbardziej zasadnym wydaje się stworzenie kontraktu na początku roku szkolnego, może też być tworzony na potrzeby poszczególnych zajęć edukacyjnych. Kontrakt obowiązuje wszystkie strony uczestniczące w zajęciach, jest dokumentem otwartym, może być uzupełniany w miarę pojawiających się nowych sytuacji.
Uczniowie wspólnie z nauczycielem (wychowawcą) najczęściej poprzez „burzę mózgów" podają pewne zasady, reguły współżycia, współdziałania w grupie, zapisują je na arkuszu papieru, następnie wychowawca prosi o przedyskutowanie oraz komentarze do zapisów. Jeśli nauczyciel widzi taką potrzebę, może zasugerować dopisanie czegoś do kontraktu. Po wspólnym przeanalizowaniu zapisów następuje zgoda na akceptację ustalonych reguł i strony czują się odpowiedzialne za ich przestrzeganie przed sobą i grupą. Należy również ustalić, jakie konsekwencje ponosi osoba w przypadku pogwałcenia reguł.
 
Końcowym etapem kontraktu jest sporządzenie na dużej kartce papieru listy przejrzystych reguł zachowania podczas pracy grupy i zawieszenie jej w widocznym miejscu. Zapisane reguły obowiązują zarówno ucznia jak i nauczyciela.
W przypadku interwencji profilaktycznej opracowanie kontraktu ma duże znaczenie. Powinny się w nim znaleźć ustalenia dotyczące zasad zachowania ucznia i zobowiązania każdej ze stron (uczeń - rodzic - nauczyciel).
 
V. POMOC SPOŁECZNA

Od 1 maja 2004 roku obowiązuje znowelizowana Ustawa o pomocy społecznej1.
Pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości2.

1. Powody udzielania pomocy
Artykuł 7 Ustawy o pomocy społecznej wymienia powody udzielania pomocy np.:
- przemoc w rodzinie,
- potrzeba ochrony macierzyństwa lub wielodzietności,
- bezradność w sprawach opiekuńczo - wychowawczych,
- brak umiejętności w przystosowaniu do życia młodzieży opuszczającej placówki opiekuńczo-wychowawcze,
- trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego,
- alkoholizm lub narkomania czy zdarzenia losowe i sytuacje kryzysowe itd.

2. Instytucje realizujące zadania pomocy społecznej
Zgodnie z art. 110 ustawy o pomocy społecznej, zadania gminy w zakresie pomocy społecznej realizują ośrodki pomocy społecznej (ops). Natomiast na podstawie art. 112 ustawy, zadania powiatu w zakresie pomocy społecznej wykonują powiatowe centra pomocy rodzinie (pcpr), z tym, że zadania pcpr w miastach na prawach powiatu realizują miejskie ośrodki pomocy społecznej, które mogą być nazwane „miejskimi ośrodkami pomocy rodzinie".
Ops i pcpr odpowiedzialne są za opracowanie i realizację - odpowiednio: gminnej i powiatowej - strategii rozwiązywania problemów społecznych, ze szczególnym uwzględnieniem programów pomocy społecznej, profilaktyki

Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2004 r. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Tamże, art. 2.
i rozwiązywania problemów alkoholowych oraz innych programów, których celem jest integracja osób i rodzin z grup szczególnego ryzyka1.
W ramach strategii ops i pcpr udzielają świadczeń z pomocy społecznej, szczegółowo określonych w art. 17 i art. 19 ustawy.

3. Rodzaje świadczeń
Świadczeniami z pomocy społecznej są świadczenia pieniężne i niepieniężne np. praca socjalna, poradnictwo specjalistyczne, interwencja kryzysowa, schronienie, usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, w ośrodkach wsparcia oraz w rodzinnych domach pomocy, pomoc w uzyskaniu odpowiednich warunków mieszkaniowych, w tym w mieszkaniu chronionym, pomoc w uzyskaniu zatrudnienia, pomoc na zagospodarowanie.2

4. Sposoby przyznawania świadczeń
Artykuł 102 mówi, że świadczenia z pomocy społecznej są udzielane na wniosek osoby zainteresowanej, jej przedstawiciela ustawowego albo innej osoby, za zgodą osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela a także mogą być udzielane z urzędu. Przyznanie świadczeń z pomocy społecznej następuje w formie decyzji administracyjnej3 wydanej po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego np. według art. 51, osobie wymagającej ze względu na wiek, chorobę lub niepełnosprawność częściowej opieki i pomocy w zaspakajaniu niezbędnych potrzeb życiowych, mogą być przyznane usługi opiekuńcze i specjalistyczne usługi opiekuńcze świadczone w ośrodku wsparcia, tj. środowiskowym domu samopomocy, dziennym domu pomocy, domu dla samotnych matek z małoletnimi dziećmi i kobiet w ciąży, schronisku i domu dla bezdomnych oraz klubie samopomocy. Artykuł 107 precyzuje, że rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza pracownik socjalny w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin.
1 Tamże, art. 17 ust. 1 pkt 1 oraz art. 19 pkt 1.
2 Tamże, art. 36.
3 Tamże, art. 106.
W przypadku stwierdzenia przemocy w rodzinie pracownik socjalny wypełnia formularz „Pomoc Społeczna - Niebieska Karta" stanowiący załącznik do rodzinnego wywiadu środowiskowego. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy
 
aktualizację wywiadu sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych.
Obecnie działania oparte będą o ustawę o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie z dnia 29 lipca 2005 r. (Dz. U. Nr180, poz. 1493), która zakłada realizację wieloletniego Krajowego Programu Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie.

5. Kontrakt socjalny, osoba bezdomna
Artykuł 108 przewiduje, iż w celu określenia sposobu współdziałania w rozwiązywaniu problemów osoby lub rodziny znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej ośrodek pomocy społecznej zawiera kontrakt socjalny z tą osobą lub rodziną. W przypadku bezdomności osoba ta może zostać objęta indywidualnym programem wychodzenia z bezdomności, polegającym na wspieraniu w rozwiązywaniu jej problemów życiowych, w szczególności rodzinnych i mieszkaniowych oraz udzieleniu pomocy w uzyskaniu zatrudnienia.1

6. Zasiłek rodzinny
Od 1 maja 2004 roku obowiązuje znowelizowana Ustawa o świadczeniach rodzinnych2. Akt ten, jak i Ustawa o pomocy społecznej, zmieniają dotychczasowe zasady i kryteria dochodowe. Są one jednolite, oparte na kosztach utrzymania rodziny 4-osobowej i 2-osobowej, obliczonych przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych. Jest to obecnie 504 zł netto na osobę, a 583 zł, gdy na utrzymaniu jest dziecko niepełnosprawne. Z systemu pomocy społecznej wyprowadzono świadczenia rodzinne.
Obecnie jest tylko jeden zasiłek rodzinny i siedem dodatków z tytułu:
1 Tamże, art. 49.
2 Ustawa z dnia 30 lipca 2004 r. (Dz. U z 2004 r. Nr 192, poz. 1963, z późn. zm).
42
- opieki nad dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego;
- samotnego wychowywania dziecka i wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej;
- urodzenia dziecka;
- kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego;
- rozpoczęcia roku szkolnego;
- podjęcia nauki poza miejscem zamieszkania.
 
Działania pomocowe opierają się na ustaleniach zawartych w Rozporządzeniu Ministra Polityki Społecznej z dnia 7 października 2005 r. w sprawie progu interwencji socjalnej.
 

 
VI. UDZIAŁ POLICJI W POSTĘPOWANIU W SPRAWACH NIELETNICH

Policja jako organ działający na podstawie szczególnego upoważnienia Ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji1 zobowiązana jest między innymi do ujawniania źródeł demoralizacji nieletnich oraz współudziału w ich likwidowaniu.
Zadania w zakresie ujawniania nieletnich zagrożonych demoralizacją i rozpoznawania środowisk kryminogennych wykonują w toku codziennej służby wszyscy policjanci.
Policja działania swoje opiera na:
■ Ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich;
■ Ustawie o Policji;
■ Zarządzeniu nr 590 Komendanta Głównego Policji z dnia 24 października 2003 r. w sprawie metod i form wykonywania zadań przez policjantów w zakresie przeciwdziałania demoralizacji i przestępczości nieletnich2.
■ Zarządzeniu nr 1426 Komendanta Głównego Policji z dnia 23 grudnia 2004 roku w sprawie metodyki wykonywania czynności dochodzeniowo -śledczych przez służby policyjne wyznaczone do wykrycia przestępstw
i ściganie ich sprawców3. Policja zajmuje się nieletnimi:
- do 18 roku życia w zakresie zapobiegania i zwalczania demoralizacji;
- w wieku 13 - 17 lat, wobec których prowadzone są postępowania o czyny karalne.
W szczególności ta grupa osób pozostaje w zainteresowaniu organów ścigania z uwagi na ujawnione nieprzystosowanie społeczne, które decyduje o demoralizacji i przestępczości nieletnich.

Dz. U. z 1990 r. Nr 30, poz. 179 z późn. zm. t. jedn. Dz.U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 z późn. zm. Dz. Urz. z 2003 r. nr 20 poz. 107.
Ustawa o Policji..., art. 15 ust. 1 pkt 1 i Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 września 1990 r. w sprawie trybu legitymowania, zatrzymania osób, dokonania kontroli osobistej oraz przeglądania bagażu i sprawdzenia ładunku przez Policjantów, § 1 i § 3 (Dz.U. z 1990 r. Nr 70, poz. 409 z późn. zm.).
 
Policjanci wszystkich służb zobowiązani są do reagowania na zachowanie nieletniego niezgodne z obowiązującym porządkiem prawnym oraz na zachowanie świadczące o objawach demoralizacji. Są także zobligowani do podejmowania interwencji w interesie małoletniego w przypadku, gdy znajduje się on w sytuacji zagrażającej jego życiu lub zdrowiu bądź sytuacji grożącej demoralizacją.
Policjantom, wykonującym czynności służbowe przysługują między innymi uprawnienia do1:

• legitymowania osób;
• ujęcia nieletniego;
• kontroli osobistej;
• przeglądania zawartości bagażu.

Ponadto, Policja wykonując czynności w stosunku do nieletniego sprawcy czynu karalnego ma prawo do:

• przeszukania;
• zatrzymania;
• przesłuchania.

1. Legitymowanie osób
W celu ustalenia tożsamości policjant ma prawo zażądać od każdego obywatela, np. na ulicy, okazania dokumentu tożsamości, ale nie może tego zrobić bez powodu. Legitymowanie następuje, gdy ustalenie tożsamości osoby jest niezbędne do wykonywania czynności służbowych, a w szczególności w celu:

• identyfikacji osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa lub wykroczenia,
• ustalenia świadków zdarzenia powodującego naruszenie bezpieczeństwa lub porządku publicznego,
• identyfikacji osób wskazanych przez pokrzywdzonych jako sprawców przestępstw lub wykroczeń.

1 Ustawa o Policji... , art. 15 ust. 1 pkt 1 i Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 września 1990 r. w sprawie trybu legitymowania, zatrzymania osób, dokonania kontroli osobistej oraz przeglądania bagażu i sprawdzenia ładunku przez Policjantów, § 1 i § 3 (Dz.U. z 1990 r. Nr 70, poz. 409 z późn. zm.).
46
Policjant umundurowany podczas legitymowania winien się przedstawić, podając swój stopień, imię i nazwisko, a nieumundurowany okazać legitymację służbową w taki sposób, aby można było odczytać i zanotować jego dane. Jeśli osoba legitymowana nie posiada dokumentu, tożsamość jej może potwierdzić wskazana przez legitymowanego osoba m.in. na podstawie telefonicznego lub osobistego skontaktowania się. Natomiast zasadne jest, aby osobę, która odmawia wylegitymowania się, doprowadzić do jednostki Policji w celu ustalenia jej tożsamości.

2. Kontrola osobista
Policjant ma prawo dokonać kontroli osobistej w razie istnienia uzasadnionego podejrzenia popełnienia przez osobę poddawaną kontroli czynu zabronionego pod groźbą kary np. jest osobą podejrzaną o ukrywanie rzeczy pochodzących z przestępstwa. Kontrola ma na celu zabezpieczenie lub ujawnienie dowodów albo rzeczy mających związek z realizacją czynu zabronionego.

3. Przeglądanie zawartości bagażu
Policjant ma prawo do przeglądania zawartości bagażu (np. ma prawo sprawdzić zawartość plecaka, torby czy też bagażnika samochodu, ale tylko w obecności właściciela np. samochodu, chyba, że samochód stoi pusty i ma np. wybitą szybę), ale tylko w przypadkach takich, jak kontrola osobista.
Gdy okoliczności wskazują, że należy przeglądnąć zawartość bagażu a obecność właściciela np. plecaka w danym momencie jest niemożliwa - policjant może tę czynność wykonać w obecności osoby przez siebie przybranej do tej konkretnej czynności.

4. Przeszukanie
Jest czynnością procesową1, której celem jest w szczególności wykrycie lub zatrzymanie osoby podejrzanej o popełnienie przestępstwa, a także znalezienie rzeczy mogących stanowić dowód w sprawie (np. odnalezienie przedmiotów pochodzących z przestępstwa).
1 K.p.k , 219.
Przeszukanie może być dokonane w pomieszczeniach np. mieszkaniu oraz w innych miejscach tj. piwnicach, garażach, komórkach, itd. Można także dokonać przeszukania osób, ich odzieży oraz podręcznych przedmiotów (np. torebki, plecaka). Osobę, u której ma być dokonane przeszukanie, należy poinformować o jego celu i wezwać do wydania poszukiwanych przedmiotów. Przeszukanie rozpoczyna się w godzinach 6.00 - 22.00, a w porze nocnej tylko w wypadkach niecierpiących zwłoki.
Przeszukania policjant może dokonać na podstawie:

• postanowienia sądu lub prokuratora,
• nakazu kierownika jednostki Policji, albo legitymacji służbowej -w wypadkach niecierpiących zwłoki.

5. Ujęcie nieletniego to „schwytanie" go na gorącym uczynku czynu zabronionego lub w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu czynu. Po ujęciu nieletniego policjant powinien poinformować go o przyczynie ujęcia i pouczyć o prawie złożenia zażalenia do sędziego rodzinnego na czynność naruszającą jego prawo. Jeżeli nie wystąpią przesłanki do zatrzymania nieletniego, po dokonaniu zgodnie z przepisami u.p.n. czynności z jego udziałem, winien on być niezwłocznie przekazany rodzicom lub opiekunom, którzy pisemnie potwierdzają przejęcie nieletniego.
6. Zatrzymanie nieletniego
Jeżeli jest to konieczne ze względu na okoliczność sprawy, Policja może zatrzymać, a następnie umieścić w policyjnej izbie dziecka nieletniego, co do którego istnieje uzasadnione podejrzenie, że popełnił czyn karalny, a zachodzi uzasadniona obawa ukrycia się nieletniego lub zatarcia śladów tego czynu, albo gdy nie można ustalić tożsamości nieletniego1.
Policja o zatrzymaniu nieletniego niezwłocznie zawiadamia jego rodziców lub opiekunów. Przez niezwłoczne powiadomienie należy rozumieć dopełnienie obowiązku powiadomienia tych osób, gdy tylko zostanie ustalony ich adres, numer telefonu itp.
U.p.n.... art. 40 § 1.
Jeżeli zachodzi konieczność dokonania z udziałem nieletniego czynności w wypadkach nie cierpiących zwłoki, a przed rozpoczęciem tych czynności brak jest podstaw do zatrzymania nieletniego, Policja doprowadza go do jednostki albo -w miarę potrzeby - dokonuje czynności w miejscu jego zamieszkania. Jeżeli nie zajdą przesłanki do zatrzymania nieletniego, po zakończeniu czynności dokonywanych z jego udziałem poza miejscem zamieszkania, przekazuje go rodzicom lub opiekunom (za pisemnym potwierdzeniem przejęcia nieletniego).

7. Przesłuchanie nieletniego
Podstawą prawną do przesłuchania nieletniego przez Policję jest art. 39 u.p.n. Przesłuchanie sprawcy czynu karalnego odbywa się w obecności rodziców (ojca albo matki) lub opiekuna, albo obrońcy (gdy jest ustanowiony w sprawie), a jeżeli zapewnienie ich obecności jest w danym wypadku niemożliwe, należy wezwać nauczyciela, przedstawiciela powiatowego centrum pomocy rodzinie lub przedstawiciela organizacji społecznej, do której zadań statutowych należy oddziaływanie wychowawcze na nieletnich lub wspomaganie procesu resocjalizacji. Przesłuchanie nieletniego bez udziału którejkolwiek z osób wymienionych stanowi istotne naruszenie procedury.
Przez „niemożliwość" wzięcia udziału w przesłuchaniu nieletniego jego rodziców, opiekuna lub obrońcy należy rozumieć przeszkodę natury faktycznej, której w danym wypadku nie można pokonać, np. chorobę, pobyt za granicą, pobyt w zakładzie karnym, itp., a w czynnościach nie cierpiących zwłoki również znaczną odległość od miejsca pobytu rodzica, opiekuna do miejsca dokonywania czynności.
8. W przeciwieństwie do Policji sędzia wysłuchuje nieletniego. Wysłuchanie powinno odbywać się w warunkach zbliżonych do naturalnych, w miarę potrzeby w miejscu zamieszkania nieletniego lub szkole, o czym mówi art. 19 u.p.n.
9. Uprawnienia nieletniego sprawcy czynu karalnego, to:
K.p.k..., art. 176 § 1. U.p.n...,art. 38 § 1.

• prawo do składania wyjaśnień,
• odmowa składania wyjaśnień lub odmowa odpowiedzi na pytania,
• złożenie przed Policją wyjaśnień na piśmie w przypadku, gdy nieletni będzie wolał opisać zdarzenie niż o nim mówić,1
• korzystanie z pomocy obrońcy,
• składanie wniosków o dokonanie czynności w postępowaniu,
• złożenie zażalenia na czynności naruszające jego prawa2,

żądanie przesłuchania z udziałem ustanowionego obrońcy, którego niestawiennictwo nie tamuje przesłuchania1, wystąpienie z inicjatywą o przeprowadzenie mediacji2.

10. Obowiązki nieletniego sprawcy czynu karalnego, to:

• poddanie się oględzinom zewnętrznym ciała lub innym badaniom niepołączonym z naruszeniem integralności ciała,
• poddanie się czynnościom fotografowania i daktyloskopowania,
• poddanie się niezbędnym dla postępowania badaniom psychologicznym

i psychiatrycznym oraz badaniom połączonym z dokonaniem zabiegów na jego ciele (z wyjątkiem chirurgicznych) pod warunkiem, że dokonane są przez uprawnionego do tego pracownika służby zdrowia z zachowaniem wskazań wiedzy lekarskiej i nie zagrażają zdrowiu nieletniego, a przeprowadzenie ich jest nieodzowne. W szczególności nieletni obowiązany jest przy zachowaniu tych warunków poddać się pobraniu krwi, włosów lub wydzielin organizmu3,
K.p.k... , art. 300, 301.
U.p.n art. 3a § 1.
Tamże, art. 74 § 2 pkt 2. Tamże, art. 75 § 1 i 2. Tamże, art. 138.

• stawiennictwo na każde wezwanie w toku postępowania karnego oraz zawiadomienie organu prowadzącego postępowanie o każdej zmianie miejsca zamieszkania lub pobytu trwającego dłużej niż 7 dni (o czym należy nieletniego uprzedzić przy pierwszym przesłuchaniu). W razie nie usprawiedliwionego niestawiennictwa nieletniego sprawcy czynu karalnego można go zatrzymać i doprowadzić przymusowo4,
• wskazanie adresata dla doręczeń w kraju w przypadku przebywania za granicą. W razie nieuczynienia tego, pismo wysłane na ostatni znany w kraju adres lub - gdy adresu tego brak załączone do akt sprawy, uważa się za doręczone5. W przypadku zmiany miejsca zamieszkania (i niepodania nowego adresu) lub nieprzebywania pod wskazanym adresem, pismo wysłane pod ostatni znany adres w toku postępowania przygotowawczego uważa się za doręczone6.

11. Zastosowanie środków przymusu
W razie niepodporządkowania się wydanym na podstawie prawa poleceniom organów Policji lub jej funkcjonariuszy, policjanci mogą stosować następujące środki przymusu bezpośredniego1:

• siłę fizyczną w postaci chwytów obezwładniających oraz podobnych technik obrony lub ataku,
• urządzenia techniczne w postaci kajdanek, prowadnic, kaftanów bezpieczeństwa, pasów i siatek obezwładniających, także kolczatek drogowych i innych przeszkód umożliwiających zatrzymanie pojazdu,
• chemiczne środki obezwładniające (gaz),
• pałki służbowe zwykłe, szturmowe i wielofunkcyjne (typu Tonfa),
• wodne środki obezwładniające (armatki wodne),
• psy i konie służbowe,
• pociski niepenetracyjne (gumowe), miotane z broni palnej.

Stosowane środki przymusu odpowiadają potrzebom wynikającym z danej sytuacji i są niezbędne do osiągnięcia podporządkowania się osoby wydanym poleceniom.
Jeżeli środki przymusu bezpośredniego, wymienione powyżej okazały się niewystarczające lub ich użycie, ze względu na okoliczności danego zdarzenia, nie jest możliwe, policjant ma prawo użycia broni palnej w przypadkach określonych w art. 17 Ustawy o Policji.

12. Środki przymusu bezpośredniego a nieletni
Ustawa o Policji... , art. 16 ust. 1.
Rozporządzenia RM z 17 września 1990 r. w sprawie określenia przypadków oraz warunków i sposobów użycia przez policjantów środków przymusu bezpośredniego § 4 (Dz.U. z 1990 r. Nr 70, poz. 410 z późn. zm.).
1. Wobec osób, których wygląd wskazuje na wiek do 13 lat stosuje się wyłącznie chwyty obezwładniające2.
2. Nie stosuje się kajdanek wobec osób w wieku poniżej 17 lat, z wyjątkiem nieletnich w wieku powyżej 15 lat podejrzanych o popełnienie przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu3.
 
3. Wobec osób, które nie ukończyły 17 lat, można stosować prowadnicę, jeżeli osoby te są tymczasowo aresztowane lub zatrzymane, w celu udaremnienia ucieczki lub zapobieżenia czynnej napaści lub czynnemu oporowi, jak też na polecenie sądu lub prokuratora1.
 
VII. WYBRANE PRZEPISY STOSOWANE PRZEZ SĄD RODZINNY W SPRAWACH NIELETNICH

1. Ustawa o postępowaniu w sprawach nieletnich z 26 października 1982 r.
z późn. zm1.
Jest to akt prawny regulujący sprawy nieletnich, którzy dopuścili się czynów zabronionych, jak i tych nieletnich, którzy nie weszli w konflikt z prawem karnym, ale przejawiają cechy demoralizacji2.
Naczelną zasadą postępowania przyjętą w Ustawie jest dobro nieletniego, wyrażające się w dążeniu do osiągnięcia korzystnych zmian w jego osobowości i zachowaniu. W postępowaniu z nieletnim należy brać pod uwagę w szczególności jego wiek, stan zdrowia, stopień rozwoju psychicznego i fizycznego, cechy charakteru, a także jego zachowanie oraz przyczyny i stopień demoralizacji, charakter środowiska i warunki wychowania nieletniego3.
Każdy, kto stwierdzi istnienie okoliczności świadczących o demoralizacji nieletniego ma społeczny obowiązek odpowiedniego przeciwdziałania temu, a przede wszystkim zawiadomienia o tym rodziców, opiekuna nieletniego, szkoły, sądu rodzinnego, Policji lub innego właściwego organu4, a każdy dowiedziawszy się o popełnieniu czynu karalnego przez nieletniego ma społeczny obowiązek zawiadomienia o tym sądu rodzinnego lub policję5.
Niewywiązanie się z tego obowiązku nie powoduje żadnych sankcji prawnych, lecz jedynie sankcje moralne.

2. Instytucje państwowe i organizacje społeczne, które w związku ze swoją
działalnością dowiedziały się o popełnieniu przez nieletniego czynu karalnego
ściganego z urzędu, są obowiązane niezwłocznie zawiadomić o tym sąd rodzinny lub

Dz. U. z 1982 r. Nr 35, poz. 228 z późn. zm. Tamże, art. 2. Tamże, art. 3 § 1 i 2. Tamże, art. 4 § 1. Tamże, § 2.
Policję oraz przedsięwziąć czynności niecierpiące zwłoki, aby nie dopuścić do zatarcia śladów i dowodów popełnienia czynu1.
Obowiązek zawiadomienia powstaje z chwilą, gdy w danej instytucji lub organizacji zostało ustalone, że istnieje dostateczny stopień podejrzenia, iż rzeczywiście popełniono czyn karalny. Dlatego w ramach samej instytucji należy uzyskać właściwe rozeznanie, a w zawiadomieniu o czynie karalnym należy wskazać wszelkie dane, na których oparte są podejrzenia popełnienia czynu zabronionego.

3. Sprawy nieletnich należą do właściwości sądu rodzinnego
Właściwość miejscową sądu rodzinnego ustala się według miejsca zamieszkania nieletniego, a w razie trudności w ustaleniu miejsca zamieszkania - według miejsca pobytu nieletniego. W wypadkach niecierpiących zwłoki właściwym sędzią rodzinnym, któremu Policja przekazuje sprawę, jest sędzia rodzinny sądu rodzinnego właściwego dla siedziby jednostki Policji, której funkcjonariusze przeprowadzali czynności2. Sąd rodzinny może wydać postanowienie w sprawie nieletniego (w tym również rozpatrzyć zażalenie na czynności Policji), który nie podlega jego właściwości miejscowej, po czym przekazuje sprawę sądowi właściwemu miejscowo, zawiadamiając go o dokonanych czynnościach3. Może również rozpatrzyć zażalenie na czynności Policji.
Podejrzenie zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 2 u.p.n. zobowiązuje sędziego rodzinnego do wszczęcia postępowania na podstawie art. 21 § 1 u.p.n. i postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 34 § 1 i 2 u.p.n.

4. Wszczęcie postępowania i postępowanie wyjaśniające
Sędzia rodzinny wszczyna postępowanie, jeżeli zachodzi podejrzenie istnienia okoliczności, o którym mowa w art. 2 u.p.n., tj. nieletni wykazuje przejawy demoralizacji lub dopuścił się czynu karalnego. Ponadto sędzia rodzinny nie wszczyna postępowania, a wszczęte umarza, jeżeli okoliczności sprawy nie dają podstawy do jego wszczęcia lub prowadzenia albo gdy orzeczenie środków wychowawczych lub

Tamże, § 3
Zarządzenie Nr 1426 KGP.... § 165 ust. 1.
Dz. U. z 1982 r. Nr 35, poz. 228 z późn. zm., art.17.
poprawczych jest niecelowe, w szczególności ze względu na orzeczone już środki w innej sprawie1.
Postępowanie wyjaśniające ma na celu ustalenie, czy istnieją okoliczności świadczące o demoralizacji nieletniego, a w sprawie o czyn karalny, czy rzeczywiście został on popełniony przez nieletniego, a także ustalenie, czy zachodzi potrzeba zastosowania wobec nieletniego środków przewidzianych w Ustawie2.
Postępowanie wyjaśniające to najważniejszy etap postępowania. W tej fazie zbiera się wszystkie dane o nieletnim i jego środowisku wychowawczym oraz gromadzi dowody, ale także już wtedy sędzia rodzinny podejmuje zasadniczą decyzję
0 dalszych losach nieletniego związanych z jego sprawą. O wszczęciu postępowania wyjaśniającego wydaje się postanowienie. W postanowieniu określa się osobę, której postępowanie dotyczy oraz przedmiot tego postępowania. Postępowanie wyjaśniające prowadzi sędzia rodzinny3.

5. Zakończenie postępowania wyjaśniającego
Sfinalizowanie tego procesu pozostaje w gestii sędziego rodzinnego, który ma wiele
możliwości pokierowania sprawą w dalszym toku.
Zgodnie z art. 42 u.p.n. - sędzia rodzinny może wydać postanowienie o:
1 Tamże, art. 21 § 1 i § 2.
2 Tamże, art. 33.
3 Tamże, art. 34 § 1 i § 2.

• rozpoznaniu w postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym, jeżeli uzna, że ze względu na okoliczności i charakter sprawy oraz osobowość nieletniego celowe jest zastosowanie środków wychowawczych lub leczniczych (§ 1);
• rozpoznaniu sprawy w postępowaniu poprawczym, jeżeli uzna, że zachodzą warunki do umieszczenia nieletniego w zakładzie poprawczym (§ 2);
• przekazaniu sprawy prokuratorowi, jeżeli dojdzie do wniosku, że zachodzą okoliczności uzasadniające orzeczenie wobec nieletniego kary na postawie art. 10 § 2 k.k. (§ 3);
• przekazaniu sprawy nieletniego szkole, do której uczęszcza, lub organizacji społecznej, jeżeli uzna, że rozporządzają odpowiednimi środkami wychowawczymi. W postanowieniu o przekazaniu sprawy sędzia rodzinny wskazuje w miarę potrzeby środki oddziaływania wychowawczego. Szkoła lub organizacja społeczna jest zobowiązana

zawiadomić sąd rodzinny o nieskuteczności zastosowanych środków oddziaływania wychowawczego (§ 4); Wydanie przez sędziego rodzinnego postanowienia o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym lub postępowaniu poprawczym, albo przekazaniu sprawy prokuratorowi lub szkole, kończy postępowanie wyjaśniające.
Jeżeli wyniki postępowania wyjaśniającego wskazują, że czynu dopuścił się nieletni, u którego stwierdzono upośledzenie umysłowe, chorobę psychiczną lub inne zakłócenie czynności psychicznych, sędzia rodzinny wydaje postanowienie
0 rozpoznaniu sprawy w postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym w celu zastosowania środków leczniczych. Podobny tryb przewidziany jest w wypadku nieletnich, u których stwierdzono nałogowe używanie alkoholu lub innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia. Stopień uzależnienia od używania tych środków lub alkoholu musi być tak znaczny, że stosowanie środków wychowawczych uznać należy za niecelowe.
Przekazanie sprawy prokuratorowi przez sędziego rodzinnego może nastąpić w trzech przypadkach:

• gdy ujawnią się okoliczności uzasadniające orzeczenie kary na podstawie

art. 10 § 2 k.k.1;

• gdy nieletni popełnił czyn karalny, pozostający w ścisłym związku z czynem osoby dorosłej2;
• gdy postępowanie w sprawie wszczęto po ukończeniu przez nieletniego 18 lat za czyny popełnione przez niego między 13 a 17 rokiem życia3;

6. Postępowanie rozpoznawcze: postępowanie opiekuńczo-wychowawcze
1 postępowanie o rozpoznaniu sprawy w postępowaniu poprawczym
Tamże, art. 18. Tamże, art. 16 § 2.
Tamże, art. 18.
Celem postępowania rozpoznawczego jest wydanie decyzji w przedmiocie zastosowania wobec nieletniego odpowiedniego środka. Ustawa przewiduje dwie równorzędne formy postępowania rozpoznawczego - postępowanie opiekuńczo-wychowawcze i postępowanie poprawcze, przeznaczone do rozpoznania spraw, w którym przewiduje się zastosowanie środka poprawczego.
W postępowaniu opiekuńczo-wychowawczym stosuje się przepisy k.p.c. -trybu nieprocesowego.
Postępowanie opiekuńczo-wychowawcze kończy wydanie orzeczenia w formie postanowienia o:

• umorzeniu sprawy1;
• rozpoznaniu sprawy w trybie poprawczym, jeżeli ujawnią się w toku tego postępowania okoliczności przemawiające za umieszczeniem nieletniego w zakładzie poprawczym2;
• przekazaniu sprawy prokuratorowi, jeśli ujawnia się okoliczności przemawiające za orzeczeniem kary3;
• zastosowaniu środka opiekuńczo-wychowawczego4 albo leczniczo -wychowawczego5.

7. Środki wychowawcze stosowane przez sąd rodzinny:
Art. 6 u.p.n zawiera katalog środków jakie sąd rodzinny może zastosować wobec nieletniego.
Do środków wychowawczych zalicza się:

• udzielenie upomnienia,
• zobowiązanie do określonego postępowania, a zwłaszcza do naprawienia wyrządzonej szkody, do wykonania określonych prac lub świadczeń na rzecz pokrzywdzonego lub społeczności lokalnej, do przeproszenia pokrzywdzonego, do podjęcia nauki lub pracy, do uczestniczenia

w odpowiednich zajęciach o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym, do powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach, albo do zaniechania używania alkoholu lub innego środka w celu wprowadzenia się w stanu odurzenia,
1 Tamże, art. 21 § 2.
2 Tamże, art. 47.
3 Tamże, art. 42 § 3.
4 Tamże, art. 55 § 1.
5 Tamże, art. 55 § 3 w zw. z art. 12.

• ustanowienie nadzoru odpowiedzialnego, sprawowanego przez rodziców lub opiekuna,

 

• ustanowienie nadzoru organizacji młodzieżowej lub innej organizacji społecznej, zakładu pracy albo osoby godnej zaufania - udzielających poręczenia za nieletniego,
• zastosowanie nadzoru kuratora,
• skierowanie do ośrodka kuratorskiego, a także do organizacji społecznej lub instytucji zajmujących się pracą z nieletnimi o charakterze wychowawczym, terapeutycznym lub szkoleniowym, po uprzednim porozumieniu się z tą organizacją lub instytucją,
• orzeczenie zakazu prowadzenia pojazdów,
• orzeczenie przepadku rzeczy uzyskanych w związku z popełnieniem czynu karalnego,
• orzeczenie umieszczenia w rodzinie zastępczej, w odpowiedniej placówce opiekuńczo-wychowawczej albo ośrodku szkolno-wychowawczym, lub zastosowanie innych środków zastrzeżonych w u.p.n. do właściwości sądu rodzinnego, jak również zastosowanie środków przewidzianych w k.r.o.

Środki wychowawcze mogą być stosowane zarówno wobec nieletnich, którzy przejawiają cechy demoralizacji, jak i tych nieletnich, którzy dopuścili się czynu karalnego.
Jednym z najczęściej stosowanym środkiem wychowawczym jest nadzór kuratora sądowego.
W stosunku do nieletnich, u których stwierdza się niedorozwój umysłowy, chorobę psychiczną lub inne zakłócenia czynności psychicznych bądź nałogowe używanie alkoholu albo innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia, sąd rodzinny może orzec umieszczenie nieletniego w szpitalu psychiatrycznym lub innym zakładzie leczniczym1. Jeżeli zachodzi potrzeba zapewnienia opieki wychowawczej, sąd może orzec umieszczenie nieletniego w zakładzie pomocy społecznej lub w odpowiedniej placówce opiekuńczo-wychowawczej, a gdy nieletni jest upośledzony umysłowo w stopniu głębokim i wymaga jedynie opieki - w domu pomocy społecznej.
W postępowaniu poprawczym stosuje się przepisy Kodeksu Postępowania Karnego, ze zmianami przewidzianymi w u.p.n.
W art. 6 pkt 10 u.p.n. przewidziany jest środek poprawczy w postaci umieszczenia nieletniego w zakładzie poprawczym. Jest to środek o charakterze izolacyjnym stosowany wobec nieletniego, który dopuścił się czynu karalnego (będącego przestępstwem albo przestępstwem skarbowym), a za zastosowaniem tego środka przemawia wysoki stopień demoralizacji nieletniego oraz okoliczności i charakter czynu, zwłaszcza gdy inne środki wychowawcze okazały się nieskuteczne lub nie rokują resocjalizacji nieletniego1. Umieszczenie nieletniego w zakładzie poprawczym można warunkowo zawiesić na okres próby od 1-3 lat.

8. Postępowanie wykonawcze
W postępowaniu tym sąd rodzinny musi zwrócić szczególną uwagę na sposób wykonywania orzeczonych wobec nieletniego środków, czy osobowość i postępowanie nieletniego zmienia się na korzyść.
Na mocy art. 71 § 1 u.p.n sąd rodzinny może na określony czas odroczyć lub przerwać wykonywanie środków wychowawczych lub środka poprawczego w razie choroby nieletniego lub z innych ważnych przyczyn.
Sąd może zmieniać lub uchylać środki wychowawcze. Podstawą zmiany orzeczonych środków są względy wychowawcze2. Pozwala to na zasadę indywidualizacji zarówno w odniesieniu do osoby, jak i do aktualnych potrzeb wychowawczych nieletniego.

K.k... , art. 10.
U.p.n..., art. 79.
VIII. STATUS I OBOWIĄZKI KURATORÓW SĄDOWYCH

Status i obowiązki kuratora sądowego określa Ustawa z dnia 27 lipca 2001 r.
0 kuratorach sądowych1. W myśl art. 1 Ustawy, nałożone na kuratorów zadania, które realizują w związku z wykonywaniem orzeczeń sądu, mają charakter wychowawczo - resocjalizacyjny, diagnostyczny, profilaktyczny i kontrolny.
Te cztery wymienione wyżej właściwości, jakie Ustawa przypisuje zadaniom wypełnianym przez kuratorów sądowych, odnajdujemy w unormowaniach innych aktów prawnych. Ustawa w sposób bardzo wyraźny akcentuje wagę tych zadań kuratora sądowego, które polegają na zdiagnozowaniu sytuacji podopiecznego oraz na wynikającym z postawionej diagnozy, oddziaływaniu korekcyjnym (wychowawczo - resocjalizacyjnym) w stosunku do podopiecznego oraz jego środowiska rodzinnego
1 rówieśniczego.
Kuratorami sądowymi są: kuratorzy zawodowi i kuratorzy społeczni. Kuratorzy sądowi wykonujący orzeczenia w sprawach karnych są kuratorami dla dorosłych, a wykonujący orzeczenia w sprawach rodzinnych i nieletnich są kuratorami rodzinnymi.
Zgodnie z treścią art. 3 cyt. Ustawy kuratorzy wykonują swoje zadania w środowisku podopiecznych, także na terenie zamkniętych zakładów i placówek ich pobytu, w szczególności na terenie zakładów karnych, placówek opiekuńczo -wychowawczych oraz leczniczo - rehabilitacyjnych. Podopiecznymi są osoby objęte postępowaniem sądowym.

1. Zadania kuratora zawodowego dla dorosłych i kuratora rodzinnego
Zadania kuratorów sądowych dla dorosłych z uwzględnieniem ich charakterów zostały szczegółowo określone w art. 171 § 2, art. 172, art. 173 i art. 174 k.k.w.
1 Dz. U. z 2001 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.
Ponadto na podstawie delegacji zawartej w art. 12 Ustawy o kuratorach sądowych szczegółowy sposób wykonania uprawnień i obowiązków kuratorów zawodowych określa Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 czerwca
2003 roku1.
W sprawach karnych określiło ono zadania kuratora dla dorosłych w zakresie dotyczącym:

• organizowania i kontrolowania kary ograniczenia wolności oraz pracy społecznie użytecznej orzeczonej w zamian nieściągalnej grzywny (§ 11),
• kontroli skazanego w okresie próby oraz sprawcy przestępstwa, w stosunku do którego warunkowo umorzono postępowanie karne lub zawieszono wykonanie kary ( § 12),
• przygotowanie skazanego do życia po zwolnieniu z zakładu karnego (§ 13),
• kontroli skazanego, któremu udzielono przerwy w wykonaniu kary pozbawienia wolności (§ 14).

W postępowaniu karnym i karnym wykonawczym do zadań kuratorów dla dorosłych, ze względu na przedmiot realizacji, należy w szczególności:

• sprawowanie dozorów nad skazanymi, którym karę warunkowo zawieszono, dozorów w związku z warunkowym zwolnieniem, dozorów w związku z warunkowym umorzeniem postępowania oraz dozorów nad osobą skazaną na karę ograniczenia wolności,
• przeprowadzanie okresowych kontroli w okresie próby wobec osoby skazanej na karę pozbawienia wolności w zawieszeniu (bez dozoru),
• wykonywanie wywiadów środowiskowych w trybie art. 214 k.p.k., art. 14 k.k.w.

Dla zapewnienia sprawnej realizacji zadań przez kuratorów zawodowych, Ustawa o kuratorach sądowych określiła również ich prawa i obowiązki.

2. Prawa kuratora zawodowego
Kuratorowi zawodowemu w związku z wykonywaniem zadań służbowych przysługuje prawo do:

• odwiedzania w godzinach od 700 do 2200 osób objętych postępowaniem

w miejscu ich zamieszkania lub pobytu, a także w zakładach zamkniętych,
1 Dz. U. z 2003 r. Nr 112, poz. 1064.

• żądania okazania przez osobę objętą postępowaniem dokumentu pozwalającego na stwierdzenie jej tożsamości,

 

• żądania niezbędnych wyjaśnień i informacji od podopiecznych objętych dozorem, nadzorem lub inną formą kontroli zleconej przez sąd,
• przeglądania akt sądowych i sporządzania z nich odpisów w związku

z wykonywaniem czynności służbowych oraz dostępu do dokumentacji dotyczącej podopiecznego i innych osób objętych postępowaniem,

• żądania od Policji oraz innych organów lub instytucji państwowych, organów samorządu terytorialnego, stowarzyszeń i organizacji społecznych w zakresie ich działania, ale także od osób fizycznych pomocy

w wykonywaniu czynności służbowych.

3. Obowiązki kuratora zawodowego
Ustawa nakłada na kuratora zawodowego następujące obowiązki:

• występowania w uzasadnionych wypadkach z wnioskiem o zmianę lub uchylenie orzeczonego środka,
• przeprowadzania na zlecenie sądu lub sędziego wywiadów środowiskowych,
• współpracy z właściwym samorządem i organizacjami społecznymi, które statutowo zajmują się opieką, wychowaniem, resocjalizacją, leczeniem

i świadczeniem pomocy społecznej w środowisku otwartym,

• organizacji i kontroli pracy podległych kuratorów społecznych oraz innych osób, uprawnionych do wykonywania dozorów lub nadzorów,
• sygnalizowania sądowi przyczyn przewlekłości postępowania wykonawczego lub innych uchybień w działalności pozasądowych podmiotów wykonujących orzeczone środki.

4. Kuratorzy sądowi rodzinni wykonują zadania opiekuńcze wobec małoletnich
i korygujące wobec ich rodziców oraz środki wychowawcze wobec nieletnich
wykazujących demoralizację lub popełniających czyny karalne.
Szczegółowy sposób wykonywania uprawnień i obowiązków kuratora rodzinnego określają przepisy Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 czerwca 2003 roku1 a zwłaszcza paragrafy: 3, 5, 6, 9, 10.
W zależności od etapów postępowania sądu rodzinnego kurator zawodowy wykonuje zadania i czynności sprawdzające się do następujących funkcji:

• informacyjno - diagnostycznej (postępowanie przygotowawcze, wyjaśniające, przed wydaniem orzeczenia),
• pomocowo - doradczej (obejmuje pomoc dla rodzin zgłaszających się z problemami),
• opiekuńczo - wychowawczej i resocjalizacyjnej (jako organ wykonawczy sądu).

Zadania kuratora rodzinnego w sprawach opiekuńczych wiążą się z pozbawieniem, zawieszeniem i ograniczeniem władzy rodzicielskiej oraz z kontrolą opiek prawnych i rodzin zastępczych.

5. Wykonywanie czynności przez kuratora rodzinnego w ramach zadań opiekuńczych
W ramach tych zadań kuratorzy zawodowi podejmują następujące czynności:

• przeprowadzają na zlecenie sądu rodzinnego wywiady diagnozujące środowisko opiekuńczo - wychowawcze małoletnich i osób pełnoletnich częściowo lub całkowicie ubezwłasnowolnionych,
• przeprowadzają wywiady w postępowaniu rozpoznawczym i wykonawczym,
• sprawują nadzory opiekuńcze nad sposobem wykonywania obowiązków rodzicielskich,
• organizują i kontrolują pracę opiekuńczo - wychowawczą kuratorów społecznych,
• kontrolują sytuację małoletnich i dorosłych, nad którymi ustanowiono opiekę prawną,
• współpracują z organizacjami, stowarzyszeniami i innymi podmiotami, których celem działania jest opieka, terapia, wychowanie i pomoc podopiecznym.

6. Wykonywanie czynności przez kuratora rodzinnego w zakresie działań wychowawczo - resocjalizacyjnych i profilaktycznych
W zakresie wymienionych wyżej działań wobec nieletnich kurator rodzinny wykonuje czynności w postępowaniu wyjaśniającym i wykonawczym sądu rodzinnego i nieletnich.
Postępowanie wyjaśniające ma ustalić, czy zachodzi potrzeba zastosowania wobec nieletniego środków prawnych przewidzianych w Ustawie o postępowaniu w sprawach nieletnich.
Kurator w postępowaniu wyjaśniającym przeprowadza:
- wywiad środowiskowy,
- zbiera dane o osobie nieletniego,
- jego warunkach wychowawczych, zdrowotnych, bytowych,
- sugeruje sądowi zastosowanie odpowiedniego środka wychowawczego
- lub proponuje przebadanie nieletniego w placówkach specjalistycznych. Poza funkcją diagnostyczną działania kuratora w postępowaniu wyjaśniającym
wpływają również na ukształtowanie się przyszłych działań resocjalizacyjnych. Kurator może również w okresie poprzedzającym wydanie orzeczenia sądowego wykonać na zarządzenie sądu tzw. nadzór tymczasowy nad nieletnim.
Podstawowe zadania wychowawczo - resocjalizacyjne wobec nieletniego podejmuje kurator w postępowaniu wykonawczym. Zadania te wiążą się z podjęciem nadzoru nad nieletnim jako środka wychowawczego.
Celem działalności wychowawczej kuratora jest wszechstronny rozwój osobowości i uzdolnień nieletniego oraz kształtowanie i utrwalanie w nim społecznie pożądanej postawy i poczucia odpowiedzialności tak, by był on odpowiednio przygotowany do społecznie użytecznej pracy.
Działanie kuratora rodzinnego powinno doprowadzić także do prawidłowego spełniania przez rodziców i opiekunów ich obowiązków wobec nieletniego. Obowiązki kuratora rodzinnego w ramach wykonywania nadzoru określa § 3 ust. 1 pkt 1 do 8 cyt. wcześniej rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości.
Do obowiązków kuratora rodzinnego w postępowaniu wykonawczym należy również wykonywanie nadzorów wobec osób zobowiązanych orzeczeniem sądu rodzinnego do podjęcia leczenia odwykowego, na podstawie przepisów Ustawy
 
o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi z dnia 26 października
1982 roku .
Skuteczne oddziaływanie kuratora wobec osób uzależnionych od alkoholu polega przede wszystkim na próbach zmiany ich sposobu myślenia i reagowania emocjonalnego, ich postępowania i postaw życiowych oraz umiejętności społecznych.
IX. SŁUŻBA ZDROWIA

Aby przedstawione Państwu opracowanie mogło służyć pomocą w rozwiązywaniu codziennych problemów, wymaga odpowiedzi na pytania, które pojawiły się w trakcie tworzenia tegoż dokumentu. O ustosunkowanie się do nich poprosiliśmy Departament Zdrowia Urzędu Marszałkowskiego w Gdańsku. Udzielono następującej odpowiedzi:

1. W jakich przypadkach dokonanie obdukcji jest odpłatne i jakie przepisy
prawa o tym stanowią?
Zgodnie z Ustawą z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych1, na zasadach w niej określonych, do korzystania ze świadczeń zdrowotnych w ramach ubezpieczenia zdrowotnego mają prawo ubezpieczeni, nie ponosząc z tego tytułu żadnych dodatkowych opłat, z wyjątkiem ponad standardowych świadczeń zdrowotnych. (Oznacza to, że pokrzywdzony może przedłożyć orzeczenie lekarskie, zawierające opis stwierdzonych obrażeń, które otrzyma bezpłatnie. Charakter oraz stopień doznań i obrażeń określa biegły lekarz sądowy w opinii wydawanej w oparciu o postanowienie).

2. Jakie przepisy prawa zobowiązują pogotowie ratunkowe do przyjazdu
na wezwanie np. szkoły w sytuacji nagłego pogorszenia stanu zdrowia
ucznia?
Dzienną i nocną pomoc wyjazdową dla ubezpieczonych zapewnia świadczeniodawca w ramach podstawowej opieki zdrowotnej. Świadczenia powyższe mogą być udzielane przez świadczeniodawcę udzielającego świadczeń zdrowotnych z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej lub też na podstawie odpowiednich porozumień przez innych świadczeniodawców.
 
3. Jakie przepisy prawa zobowiązują pogotowie ratunkowe do zabrania
ucznia do szpitala?
Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 roku o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 480 ze zm.) pogotowie ratunkowe udziela świadczeń zdrowotnych w razie wypadku, urazu, porodu, nagłego zachorowania lub nagłego pogorszenia stanu zdrowia, powodujących zagrożenie życia, a lekarz pogotowia ratunkowego podejmuje decyzję, czy ww. okoliczności zaistniały i czy faktycznie występuje konieczność przewiezienia dziecka do szpitala i do jakiego szpitala.

4. Kto i w jakich sytuacjach zobowiązany jest do dokonania opłaty za
przyjazd pogotowia ratunkowego na wezwanie szkoły i jakie przepisy
prawa stanowią o tym?
Świadczenia udzielane przez świadczeniobiorcę w ramach podstawowej opieki zdrowotnej oraz przez pogotowie ratunkowe finansowane są przez właściwy oddział wojewódzki Narodowego Funduszu Zdrowia.
 
X. PLACÓWKI

1. Opiekuńczo-wychowawcze
Znowelizowana Ustawa o pomocy społecznej, która weszła w życie 1 maja 2004 r. kładzie silny nacisk na wsparcie rodziny naturalnej oraz konieczność rozwijania -zarówno przez gminy, jak i powiaty - różnego rodzaju pomocy rodzinom w wypełnianiu przez nie funkcji opiekuńczo-wychowawczej.
Jednym z ważnych elementów wsparcia funkcji opiekuńczych rodziny może być objęcie dziecka opieką i wychowaniem w placówkach wsparcia dziennego1:
1. placówce opiekuńczej, prowadzonej w formie kół zainteresowań, świetlic, klubów, ognisk wychowawczych, które pomagają dzieciom w pokonywaniu trudności szkolnych i organizowaniu czasu wolnego;
2. placówce specjalistycznej, w której jest realizowany program psychokorekcyjny lub psychoprofilaktyczny, w tym terapia pedagogiczna, psychologiczna, rehabilitacja, resocjalizacja.
Zaś art. 72 mówi, iż dziecku pozbawionemu całkowicie lub częściowo opieki rodzicielskiej zapewnia się opiekę i wychowanie w rodzinie zastępczej, które dzielą się na: spokrewnione oraz niespokrewnione z dzieckiem i zawodowe -niespokrewnione z dzieckiem, specjalistyczne i o charakterze pogotowia rodzinnego. Dopiero po wyczerpaniu możliwości udzielenia pomocy w rodzinie naturalnej lub umieszczenia w rodzinie zastępczej następuje skierowanie dziecka pozbawionego częściowo lub całkowicie opieki rodzicielskiej do placówki opiekuńczo-wychowawczej na pobyt całodobowy, który powinien mieć charakter przejściowy - do czasu powrotu do rodziny naturalnej lub umieszczenia w rodzinie zastępczej. Nowa ustawa wymienia placówki opiekuńczo-wychowawcze następującego typu:
- interwencyjne,
- rodzinne,
- socjalizacyjne.

Ustawa o pomocy społecznej , art. 71.
Placówka opiekuńczo-wychowawcza może łączyć działania interwencyjne, socjalizacyjne i inne działania na rzecz pomocy dziecku i rodzinie przyjmując formę placówki wielofunkcyjnej.
Obecnie obowiązuje zmienione Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 14 lutego 2005 r., które opisuje działanie tych placówek1. Na potrzeby tegoż dokumentu omówione zostaną placówki interwencyjne i resocjalizacyjne.

1.1. Placówka interwencyjna:

• zapewnia dziecku pozbawionemu częściowo lub całkowicie opieki rodziców, znajdującemu się w sytuacji kryzysowej doraźną, całodobową opiekę, kształcenie dostosowane do jego wieku i możliwości rozwojowych, opiekę

i wychowanie do czasu powrotu do rodziny lub umieszczenie w rodzinie zastępczej, placówce rodzinnej albo placówce socjalizacyjnej.

• przygotowuje diagnozę stanu psychofizycznego i sytuacji życiowej dziecka oraz ustala wskazania do dalszej pracy z dzieckiem.

Przyjmuje dzieci:

• w nagłych sytuacjach kryzysowych,
• od lat 11 niezależnie od miejsca zamieszkania. W wyjątkowych przypadkach, w szczególności, gdy dziecku nie można zapewnić rodzinnej opieki zastępczej, do placówki interwencyjnej mogą być przyjmowane dzieci młodsze2,
• kierowane na podstawie Ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich,
• kierowane na podstawie k.r.o. art. 109 - 111.

Orzeczenie sądu o umieszczeniu dziecka w placówce opiekuńczo -wychowawczej określa typ placówki. Powiat, który otrzymał orzeczenie (PCPR) obowiązany jest znaleźć dla dziecka konkretną placówkę spośród należących do typu wymienionych w orzeczeniu. O umieszczeniu w niej dziecka powiat powiadamia sąd. Do zadań własnych powiatu należy3:
- organizowanie opieki w rodzinach zastępczych,

Dz.U. z 2005 r. Nr 37, poz. 331. Tamże, § 94 ust. 3.
Ustawa o pomocy społecznej..., art. 19 ust. 3, 4, 5, 6, 7.
- zapewnienie opieki i wychowania dzieciom całkowicie lub częściowo pozbawionym opieki rodziców, w szczególności przez organizowanie i prowadzenie ośrodków adopcyjno-opiekuńczych, placówek opiekuńczo-wychowawczych dla dzieci i młodzieży, w tym placówek wsparcia dziennego o zasięgu ponadgminnym, a także tworzenie i wdrażanie programów pomocy dziecku i rodzinie.
Nałożenie na powiaty obowiązku wykonywania orzeczeń sądów o umieszczaniu dzieci w placówkach sprawia, że konieczna jest współpraca pomiędzy powiatowymi centrami pomocy rodzinie . Brak placówek danego typu w powiecie lub zbyt mała liczba miejsc są ważkim argumentem za tym, by - tworząc powiatowe systemy opieki nad rodziną i dzieckiem - nie traktować swego powiatu jak „samotnej wyspy'', lecz wypracowywać zasady współpracy z sąsiadami.
Umieszczenie w placówkach interwencyjnych może następować bez skierowania oraz bez zgody rodziców lub opiekuna dziecka, a także bez orzeczenia sądu . Placówki te mają obowiązek przyjąć dziecko w wieku poniżej 13 lat i zapewnić mu opiekę jeśli zaistnieje taka konieczność, a w szczególności jeśli:
- orzeczenie takie wydał sędzia (nie chodzi tu o ingerencję we władzę rodzicielską),
- zostało doprowadzone przez Policję,
- zostało doprowadzone przez szkołę,
- lub przez osoby stwierdzające porzucenie dziecka,
- sytuacja zagraża jego życiu lub zdrowiu.
Przyjęcie dziecka w tak nadzwyczajnym trybie nakłada na placówkę obowiązek powiadomienia o tym fakcie w ciągu 24 godzin sądu rodzinnego i PCPR oraz podjęcia wraz z PCPR działań zmierzających do uregulowania sytuacji dziecka .

1. 2. Placówka resocjalizacyjna:

• przyjmuje dzieci w wieku od 13 do 18 lat; w wyjątkowych przypadkach mogą być przyjmowane dzieci młodsze ,
• przyjmuje dzieci do placówek interwencyjnych, socjalizacyjnych i resocjalizacyjnych sprawujących opiekę całodobową o każdym czasie1,
• ww. placówki są obowiązane przyjąć bez skierowania oraz bez uzyskania zgody przedstawicieli ustawowych lub bez orzeczenia sądu każde dziecko w wieku poniżej 13 lat i zapewnić mu opiekę do czasu wyjaśnienia sytuacji w przypadkach wymagających natychmiastowego zapewnienia dziecku opieki:

- na polecenie sędziego,
- doprowadzone przez Policję,
- doprowadzone przez szkołę
- lub osoby stwierdzające porzucenie dziecka,
- gdy zagrożone jest jego życie lub zdrowie.
Dyrektor placówki, do której zostało przyjęte dziecko w takim trybie, obowiązany jest powiadomić niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin, właściwy sąd rodzinny (w święta i weekendy sędziowie pełnią dyżury) oraz powiatowe centrum pomocy rodzinie.
Powiatowe centrum pomocy rodzinie wspólnie z dyrektorem placówki podejmuje niezbędne działania zmierzające do uregulowania sytuacji dziecka.
Placówka resocjalizacyjna zapewnia dzieciom niedostosowanym społecznie:

• opiekę i wychowanie,
• resocjalizację i rewalidację,
• możliwość leczenia uzależnień,
• zdobycie kwalifikacji zawodowych.

2. Izba wytrzeźwień
Umieszczenia nieletniego w izbie wytrzeźwień dokonuje się w przypadkach, gdy:
- nieletni będąc pod wpływem alkoholu swoim zachowaniem daje powód do zgorszenia w miejscu publicznym lub w zakładzie pracy (nauki);
- znajduje się w okolicznościach zagrażających jego życiu lub zdrowiu albo
- zagraża życiu lub zdrowiu innych osób. W razie braku izby wytrzeźwień takie osoby mogą być doprowadzone do jednostki Policji .
Osoby doprowadzone do izby wytrzeźwień lub jednostki Policji pozostają tam aż do wytrzeźwienia, nie dłużej niż 24 godziny .
O umieszczeniu nieletniego w izbie wytrzeźwień zawiadamia się niezwłocznie rodziców lub opiekunów oraz sąd rodzinny .

3. Policyjna izba dziecka (pid) stanowi komórkę organizacyjną zorganizowaną w strukturach Policji.
Umieszczenia nieletniego w tej placówce dokonuje tylko Policja, na podstawie art. 40 u.p.n. Jeżeli jest to konieczne ze względu na okoliczności sprawy, Policja może zatrzymać, a następnie umieścić w pid nieletniego, co do którego istnieje uzasadnione podejrzenie, że popełnił czyn karalny oraz uzasadniona obawa ukrycia się nieletniego lub zatarcia śladów tego czynu, albo gdy nie można ustalić tożsamości nieletniego .
W pid umieszcza się nieletnich pomiędzy 13 a 17 rokiem życia.
Pobyt nieletniego w pid na podstawie art. 40 § 1 u.p.n. nie może przekraczać 72 godzin . W każdym przypadku zatrzymania nieletniego w izbie, należy niezwłocznie zawiadomić rodziców takiego nieletniego. Z zatrzymania nieletniego sporządza się protokół.
O zatrzymaniu należy niezwłocznie, nie później niż w ciągu 24 godzin od chwili zatrzymania, zawiadomić właściwy sąd rodzinny.
Zatrzymanego nieletniego należy natychmiast zwolnić i przekazać rodzicom lub opiekunom, jeżeli:
1. ustanie przyczyna zatrzymania,
2. poleci to sąd lub sędzia rodzinny, albo prokurator,
3. w ciągu 72 godzin od chwili zatrzymania nie ogłoszono nieletniemu postanowienia o umieszczeniu w schronisku dla nieletnich lub tymczasowym umieszczeniu w placówce opiekuńczo - wychowawczej albo w zakładzie lub
innej placówce, na podstawie art. 12 u.p.n. (w szpitalu psychiatrycznym lub innym odpowiednim zakładzie leczniczym - w razie stwierdzenia u nieletniego upośledzenia umysłowego, choroby psychicznej lub innego zakłócenia czynności psychicznych, bądź nałogowego używania alkoholu, albo innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia) lub też nie ogłoszono nieletniemu postanowienia o tymczasowym aresztowaniu (w przypadku zastosowania art. 10 § 2 k.k.).

4. Pomieszczenie dla osób zatrzymanych
Osobę zatrzymaną lub doprowadzoną w celu wytrzeźwienia, umieszcza się w specjalnie do tego przeznaczonych pomieszczeniach jednostki Policji, zwanych dalej pomieszczeniami . Umieszczenie osób w pomieszczeniach może nastąpić wyłącznie w przypadkach określonych w przepisach zasadniczych: kodeksie postępowania karnego, kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia, ustawie
0 Policji, ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi
1 w innych aktach prawnych .
 
XI. DUSZPASTERSTWO RODZIN

W strukturze Archidiecezji Gdańskiej szeroko rozumianą działalność duszpasterską w parafiach podejmuje ponad 1000 kapłanów i sióstr zakonnych oraz ogromna rzesza świeckich pomocników. Celem ich działalności jest m.in. przeciwdziałanie patologiom społecznym, jak również pomoc duchowa w ich przezwyciężaniu. Do ich głównych zadań należy zaliczyć:

1. Rozpoznawanie patologii i udzielanie pomocy duszpasterskiej dzieciom
i młodzieży z rodzin alkoholowych i środowisk zagrożonych
Udzielanie fachowego wsparcia osobom zainteresowanym oraz rozpoznawanie w parafiach środowisk i rodzin zagrożonych demoralizacją i przestępczością nieletnich jest realizowane poprzez propagowanie duszpasterstwa wśród potrzebujących pomocy, a w szczególności alkoholików oraz ich bliskich. Działalność w tej sferze polega także na proponowaniu nieletnim zagrożonym demoralizacją konkretnych form pomocy duchowej, materialnej, prawnej i pedagogicznej poprzez organizowanie świetlic parafialnych i klubów sportowych dla dzieci i młodzieży, angażowanie m łodzieży w ich działalność celem zagospodarowania czasu wolnego.

2. Informowanie i nauczanie
Budzenie poczucia odpowiedzialności za przestrzeganie prawa i norm społecznych wśród lokalnych społeczności, a także informowanie ofiar przemocy
0 przysługujących im prawach, o organizacjach i instytucjach zobowiązanych z urzędu do ich obrony i udzielania wsparcia.

3. Nawiązywanie różnych form współpracy ze szkołami, Policją, sądami,
instytucjami społecznymi i samopomocowymi
Celem tych działań jest skuteczne reagowanie na wszelkie przejawy przemocy
1 roztropne przeciwdziałanie przemocy w rodzinie i informowanie o swojej działalności zainteresowanych problemem przemocy podmiotów, takich jak kuratorium oświaty, Policja, placówek oświatowych, wymiar sprawiedliwości, ośrodki pomocy społecznej
74
 
i inne instytucje oraz organizacje (służba zdrowia, placówki opiekuńczo-wychowawcze, kluby sportowe itp.)

4. Rozwiązywanie problemu bezrobocia
Uwrażliwianie struktur diecezjalnych (Caritas, Duszpasterstwo Rodzin) parafii, stowarzyszeń i ruchów katolickich oraz innych wspólnot, na jedno z najpoważniejszych zagrożeń, które przyczynia się do powstawania zjawisk patologicznych a mianowicie utratę miejsca pracy. Rozwiązanie problemu bezrobocia, daje możliwość efektywnej pomocy i szansę skutecznego przeciwdziałania patologiom oraz likwidację jego skutków i zagrożeń. Rozmiary zjawiska i wielka rzesza bezrobotnych przyczyniają się do prowadzenia rozmów w Kościele na temat stworzenia odrębnych struktur i form działalności duszpasterskiej zajmujących się przedmiotowym zagadnieniem.
Ponadto Kościół dba o konsekwentną politykę rodzinną, dostosowanie do potrzeb i wymagań obecnych czasów.
XII. WYBRANE KATEGORIE PRZESTĘPSTW I WYKROCZEŃ

1. PRZESTĘPSTWA WEDŁUG KODEKSU KARNEGO

A r t y k u ł

Rozdział XIX. Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu

156 § 1
Kto powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu w postaci: pozbawienia człowieka wzroku, słuchu, mowy, zdolności płodzenia, innego ciężkiego kalectwa, ciężkiej choroby nieuleczalnej lub długotrwałej, choroby realnie zagrażającej życiu, trwałej choroby psychicznej, całkowitej albo znacznej trwałej niezdolności do pracy w zawodzie lub trwałego, istotnego zeszpecenia lub zniekształcenia ciała podlega karze...
157 § 1
Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, inny
niż określony w art. 156 § 1 podlega karze...
§2
Kto powoduje naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia, trwający nie dłużej niż 7 dni, podlega karze... (ściganie przestępstwa odbywa się z oskarżenia prywatnego).
158 § 1
Kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 § 1 lub w art. 157 § 1 podlega karze...
Rozdział XX. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu powszechnemu 163 § 1
Kto sprowadza zdarzenie, które zagraża życiu lub zdrowiu wielu osób albo mieniu w wielkich rozmiarach, mające postać (...) eksplozji materiałów wybuchowych lub łatwopalnych albo innego gwałtownego wyzwolenia energii, rozprzestrzeniania się substancji trujących, duszących lub parzących podlega karze...

Rozdział XXI. Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji

177
Kto, naruszając, chociażby nieumyślnie, zasady bezpieczeństwa w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, powoduje nieumyślnie wypadek, w którym inna osoba odniosła obrażenia ciała określone w art. 157 § 1, podlega karze... 178 a
Kto, znajdując się w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym, wodnym lub powietrznym, podlega karze... 179
Kto wbrew szczególnemu obowiązkowi dopuszcza do (...) prowadzenia pojazdu
mechanicznego albo innego pojazdu na drodze publicznej przez osobę znajdującą się w stanie nietrzeźwości, będąca pod wpływem środka odurzającego lub osobę nie posiadającą wymaganych uprawnień, podlega....

Rozdział XXIII. Przestępstwa przeciwko wolności

190 § 1
Kto grozi innej osobie popełnieniem przestępstwa na jej szkodę lub szkodę osoby najbliższej, jeżeli groźba wzbudza w zagrożonym uzasadnioną obawę, że będzie spełniona, podlega... (ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego)
 
Kto, stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania, zaniechania lub znoszenia, podlega karze... Rozdział XXV. Przestępstwa przeciwko wolności seksualnej i obyczajności 197
Kto, przemocą, groźbą bezprawną lub podstępem doprowadza inną osobę do
obcowania płciowego, podlega karze...
200
Kto doprowadza małoletniego poniżej lat 15 do obcowania płciowego lub do
poddania się innej czynności seksualnej albo do wykonania takiej czynności lub
utrwala treści pornograficzne z udziałem takiej osoby, podlega karze...
201
Kto dopuszcza do obcowania płciowego w stosunku do wstępnego, zstępnego, przysposobionego, przysposabiającego, brata lub siostry, podlega karze... 202 § 1
Kto publicznie prezentuje treści pornograficzne w taki sposób, że może to
narzucić ich odbiór osobie, która tego sobie nie życzy, podlega karze...
§2
Kto małoletniemu poniżej lat 15 prezentuje treści pornograficzne lub udostępnia mu przedmioty mające taki charakter, podlega karze... 204 § 1
Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, nakłania inną osobę do uprawiania
prostytucji lub jej to ułatwia, podlega karze...
§3
Jeżeli osoba określona w § 1 jest małoletnim, sprawca podlega karze... Rozdział XXVI. Przestępstwa przeciwko rodzinie i opiece

207
Kto, znęca się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą lub inną osobą pozostającą w stałym związku lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze...
Kto rozpija małoletniego, dostarczając mu napoju alkoholowego, ułatwiając jego
spożycie lub nakłaniając go do spożycia takiego napoju, podlega 
210
Kto wbrew obowiązkowi troszczenia się o małoletniego poniżej 15 lat (... )
osobę tę porzuca podlega karze...
211
Kto, wbrew woli osoby powołanej do opieki lub nadzoru, uprowadza lub zatrzymuje małoletniego poniżej lat 15 albo osobę nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny, podlega karze...

Rozdział XXVII. Przestępstwa przeciwko czci i nietykalności cielesnej

212 § 1
Kto, pomawia inną osobę, grupę osób, instytucję, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej o takie postępowanie lub właściwości, które mogą poniżyć ją w opinii publicznej lub narazić na utratę zaufania potrzebnego dla danego stanowiska, zawodu lub rodzaju działalności, podlega... (ściganie przestępstwa odbywa się z oskarżenia prywatnego).
216 §1
Kto, znieważa inną osobę w jej obecności albo choćby pod jej nieobecność, lecz publicznie lub w zamiarze, aby zniewaga do osoby tej dotarła, podlega... (ściganie odbywa się z oskarżenia prywatnego).
217 § 1
Kto, uderza człowieka lub w inny sposób narusza jego nietykalność cielesną, podlega... (ściganie odbywa się z oskarżenie prywatnego).

Rozdział XXVII. Przestępstwa przeciwko wymiarowi sprawiedliwości

245
Kto używa przemocy lub groźby bezprawnej w celu wywarcia wpływu na świadka, (... ) albo oskarżonego lub w związku z tym narusza jego nietykalność cielesną, podlega karze...
261
Kto znieważa pomnik lub inne miejsce publiczne urządzone w celu upamiętnienia zdarzenia historycznego lub uczczenia osoby podlega...
262
Kto znieważa zwłoki, prochy ludzkie lub miejsce spoczynku zmarłego, podlega... Rozdział XXXIV. Przestępstwa przeciwko wiarygodności dokumentów

270 § 1
Kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument lub takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega...
§ 2
Kto wypełnia blankiet, opatrzony cudzym podpisem, niezgodnie z wolą podpisanego i na jego szkodę albo takiego dokumentu używa podlega karze...

Rozdział XXXV. Przestępstwa przeciwko mieniu

278 § 1
Kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą, podlega karze...
§ 2
Kto bez zgody osoby uprawnionej uzyskuje cudzy program komputerowy w
celu osiągnięcia korzyści majątkowej, podlega...
279 § 1
Kto kradnie z włamaniem, podlega karze...
280
Kto kradnie, używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności, podlega karze...
281
Kto, w celu utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy, bezpośrednio po dokonaniu kradzieży, używa przemocy wobec osoby lub grozi natychmiastowym jej
 
użyciem albo doprowadza człowieka do stanu nieprzytomności lub
bezbronności, podlega karze...
282
Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, przemocą, groźbą zamachu na życie lub zdrowie albo gwałtownego zamachu na mienie, doprowadza inną osobę do rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym (...), podlega karze...
284
Kto, przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą (...), podlega karze... 285
Kto, włączając się do urządzenia telekomunikacyjnego, uruchamia na cudzy rachunek impulsy telefoniczne, podlega karze...
288
Kto cudzą rzecz niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku, podlega karze... (ściganie przestępstwa następuje na wniosek pokrzywdzonego);

2. WYKROCZENIA WEDŁUG KODEKSU WYKROCZEŃ

A r t y k u ł

Rozdział VIII. Wykroczenia przeciwko porządkowi i spokojowi publicznemu

51 § 1
Kto krzykiem, hałasem, alarmem lub innym wybrykiem zakłóca spokój, porządek publiczny, spoczynek nocny albo wywołuje zgorszenie w miejscu publicznym, podlega karze...
§ 2
Jeżeli czyn określony w § 1 ma charakter chuligański lub sprawca dopuszcza się go, będąc pod wpływem alkoholu, podlega karze...
§ 3
Podżeganie i pomocnictwo są karalne.
58 § 1
Kto, mając środki egzystencji lub będąc zdolny do pracy, żebrze w miejscu publicznym, podlega karze...
§ 2
Kto żebrze w miejscu publicznym w sposób natarczywy lub oszukańczy, podlega karze...

Rozdział IX. Wykroczenia przeciwko instytucjom państwowym, samorządowym i społecznym

65 § 1
Kto umyślnie wprowadza w błąd organ państwowy lub instytucję upoważnioną z mocy ustawy do legitymowania:
1. co do tożsamości własnej lub innej osoby,
2. co do swego obywatelstwa, zawodu, miejsca zatrudnienia lub zamieszkania, podlega karze...
66 § 1
Kto ze złośliwości lub swawoli, chcąc wywołać niepotrzebną czynność fałszywym alarmem, informacją lub innym sposobem, wprowadza w błąd instytucję użyteczności publicznej albo inny organ (... ) podlega karze...
§ 2
Jeżeli wykroczenie spowodowało niepotrzebną czynność, można orzec nawiązkę...
Rozdział X. Wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu osób i mienia 74 § 1
Kto niszczy, uszkadza, usuwa lub czyni nieczytelnymi znaki lub napisy ostrzegające o grożącym niebezpieczeństwie dla życia lub zdrowia człowieka albo ogrodzenie lub inne urządzenie zapobiegające takiemu niebezpieczeństwu, podlega karze...
75 § 1
Kto bez zachowania należytej ostrożności wystawia lub wywiesza ciężkie przedmioty albo nimi rzuca, wylewa płyny, wyrzuca nieczystości albo doprowadza do wypadania takich przedmiotów lub wylewania się płynów, podlega karze...
76
Kto rzuca kamieniami lub innymi przedmiotami w pojazd mechaniczny będący w ruchu, podlega karze...
82 § 2
Kto zostawia małoletniego do lat 7 w okolicznościach umożliwiających mu wzniecenie pożaru, podlega karze...

Rozdział XI. Wykroczenia przeciwko bezpieczeństwu i porządkowi w komunikacji

85 § 1
Kto samowolnie ustawia, niszczy, uszkadza, usuwa, włącza lub wyłącza
znak, sygnał, urządzenie ostrzegawcze lub zabezpieczające albo zmienia ich
położenie, zasłania je lub czyni niewidocznymi, podlega karze...
89
Kto, mając obowiązek opieki lub nadzoru nad małoletnim do lat 7, dopuszcza do przebywania małoletniego na drodze publicznej lub na torach pojazdu szynowego, podlega karze...

Rozdział XII. Wykroczenia przeciwko osobie

104
Kto skłania do żebrania małoletniego lub osobę bezradną albo pozostająca w stosunku zależności od niego lub oddaną pod jego opiekę, podlega karze...
105 § 1
Kto przez rażące naruszenie obowiązków wynikających z władzy rodzicielskiej dopuszcza do popełnienia przez nieletniego czynu zabronionego przez ustawę jako przestępstwo, w tym i przestępstwo skarbowe, wykroczenie lub wykroczenie skarbowe i wskazującego na demoralizację nieletniego, podlega karze...
105 § 3
Jeżeli nieletni czynem swym wyrządził szkodę, można orzec nawiązkę...
106
Kto, mając obowiązek opieki lub nadzoru nad małoletnim do lat 7 albo nad
inną osobą niezdolną rozpoznać lub obronić się przed niebezpieczeństwem,
dopuszcza do jej przebywania w okolicznościach niebezpiecznych dla zdrowia
człowieka, podlega karze 
107
Kto w celu dokuczenia innej osobie złośliwie wprowadza ją w błąd lub w inny sposób złośliwie niepokoi, podlega karze...

Rozdział XVI. Wykroczenia przeciwko mieniu

119 § 1
Kto kradnie lub przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchoma, jeżeli jej wartość nie przekracza 250 złotych, podlega karze...
§ 2
Usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo są karalne.
124 § 1
Kto cudzą rzecz umyślnie niszczy, uszkadza lub czyni niezdatną do użytku,
jeżeli szkoda nie przekracza 250 złotych, podlega karze...
§ 2
Usiłowanie, podżeganie i pomocnictwo są karalne.

Rozdział XVI. Wykroczenia przeciwko obyczajności publicznej

140
Kto publicznie dopuszcza do nieobyczajnego wybryku, podlega karze...
141
Kto w miejscu publicznym umieszcza nieprzyzwoite ogłoszenie, napis lub rysunek albo używa słów nieprzyzwoitych, podlega karze...
Kto natarczywie, narzucając się lub w inny naruszający porządek publiczny sposób, proponuje innej osobie dokonanie z nią czynu nierządnego, mając na celu uzyskanie korzyści majątkowej, podlega karze...

3. INNE REGULACJE PRAWNE
A r t y k u ł
Przepisy zamieszczone w:
Ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi Przepisy karne

43
Ust. 1. Kto sprzedaje lub podaje napoje alkoholowe w wypadkach, kiedy jest to zabronione, albo bez wymaganego zezwolenia lub wbrew jego warunkom, podlega karze...
Ust. 2. Tej samej karze podlega kierownik zakładu handlowego lub gastronomicznego, który nie dopełnia obowiązku nadzoru i przez to dopuszcza do popełnienia w tym zakładzie przestępstwa określonego w Ust. 1. 43 1
Ust. 1. Kto spożywa napoje alkoholowe wbrew zakazom określonym w art. 14 ust. 1 i 2 a -6 albo nabywa lub spożywa napoje alkoholowe w miejscach nielegalnej sprzedaży, albo spożywa napoje alkoholowe przyniesione przez siebie lub inną osobę w miejscach wyznaczonych do ich sprzedaży lub podawania, podlega karze...
44
Kto wbrew szczególnemu obowiązkowi nadzoru dopuszcza do sprzedawania, podawania lub spożywania napojów alkoholowych na terenie zakładu pracy, jak również powziąwszy wiadomość o sprzedawaniu, podawaniu lub spożywaniu na terenie zakładu pracy takich napojów nie podejmuje prawem przewidzianego postępowania, podlega karze...

Przepisy ogólne

14
Ust. 1. Zabrania się sprzedaży, podawania i spożywania napojów alkoholowych:
1. na terenie szkół oraz innych zakładów i placówek oświatowo-wychowawczych, opiekuńczych i domów studenckich,
2. na terenie zakładów pracy (...),
3. w miejscach i w czasie masowych zgromadzeń,
4. w środkach i obiektach komunikacji publicznej...
Ust. 2 a. Zabrania się spożywania napojów alkoholowych na ulicach, placach i w parkach, z wyjątkiem miejsc przeznaczonych do ich spożywania na miejscu, w punktach sprzedaży tych napojów.
5. Sprzedaż, podawanie i spożywanie napojów zawierających więcej niż 4,5% alkoholu może się odbywać na imprezach na otwartym powietrzu tylko za zezwoleniem i tylko w miejscach do tego wyznaczonych.
6. W innych niewymienionych miejscach, obiektach lub na określonych obszarach gminy, ze względu na ich charakter, rada gminy może wprowadzić czasowy lub stały zakaz sprzedaży, podawania, spożywania oraz wnoszenia napojów alkoholowych.
15
1. Zabrania się sprzedaży i podawania napojów alkoholowych:
1) osobom, których zachowanie wskazuje, że znajdują się w stanie nietrzeźwości,
2) osobom do lat 18,
3) na kredyt lub pod zastaw.
2. W przypadku wątpliwości co do pełnoletności nabywcy sprzedający lub podający
napoje alkoholowe uprawniony jest do żądania okazania dokumentu
stwierdzającego wiek nabywcy.
Postępowanie w stosunku do osób nadużywających alkoholu

23
1. Członkowie rodziny osoby uzależnionej od alkoholu, dotknięci następstwami nadużywania alkoholu przez osobę uzależnioną, uzyskują w publicznych zakładach opieki zdrowotnej świadczenia zdrowotne w zakresie terapii i rehabilitacji współuzależnienia oraz profilaktyki. Za świadczenia te od wymienionych osób nie pobiera się opłat.
2. Dzieci osób uzależnionych od alkoholu, dotknięte następstwami nadużywania alkoholu przez rodziców, uzyskują bezpłatnie pomoc psychologiczną i socjoteraeutyczną w publicznych zakładach opieki zdrowotnej i publicznych poradniach specjalistycznych oraz placówkach opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych.
3. Pomoc niesiona dzieciom przez osoby lub instytucje może być udzielona wbrew woli rodziców lub opiekunów będących w stanie nietrzeźwym.
24
Osoby, które w związku z nadużywaniem alkoholu powodują rozkład życia rodzinnego, demoralizują małoletnich, uchylają się od pracy albo systematycznie zakłócają spokój lub porządek publiczny, kieruje się na badanie przez biegłego w celu wydanie opinii w przedmiocie uzależnienia od alkoholu i wskazania rodzaju zakładu leczniczego. 26
1. Osoby, o których mowa w art. 24, jeżeli uzależnione są od alkoholu, zobowiązać można do poddania się leczeniu w stacjonarnym lub niestacjonarnym zakładzie lecznictwa odwykowego.
2. O zastosowaniu obowiązku poddania się leczeniu w zakładzie lecznictwa odwykowego orzeka sąd rejonowy według miejsca zamieszkania lub pobytu osoby, której postępowanie dotyczy, w postępowaniu nieprocesowym.
3. Sąd wszczyna postępowanie na wniosek gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych lub prokuratora (...).
40
1. Osoby w stanie nietrzeźwości, które swoim zachowaniem dają powód do zgorszenia w miejscu publicznym lub zakładzie pracy, znajdują się w okolicznościach zagrażających ich życiu lub zdrowiu albo zagrażają życiu lub zdrowiu innych osób, mogą zostać doprowadzone do izby wytrzeźwień, zakładu opieki zdrowotnej lub innej właściwej placówki utworzonej lub wskazanej przez jednostkę samorządu terytorialnego albo do miejsca zamieszkania lub pobytu. 2. W razie braku izby wytrzeźwień osoby takie mogą być doprowadzone do jednostki Policji.
6. O umieszczeniu w izbie wytrzeźwień zawiadamia się niezwłocznie:
1) W przypadku małoletnich - ich rodziców lub opiekunów oraz sąd opiekuńczy.
2) W przypadku innych osób - na ich żądanie, wskazane przez nie osoby.

Ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii

Przepisy karne

53
1. Kto, wbrew przepisom ustawy, wytwarza, przetwarza albo przerabia środki odurzające lub substancje psychotropowe albo przetwarza słomę makową, podlega karze...
54
Kto wyrabia, posiada, przechowuje, zbywa lub nabywa przyrządy, jeżeli z
okoliczności wynika, że służą one lub są przeznaczone do niedozwolonego wytwarzania, przetwarzania lub przerobu środków odurzających lub substancji psychotropowych (....), przystosowuje do niedozwolonego wytwarzania, przetwarzania, przerobu lub konsumpcji środków odurzających lub substancji psychotropowych naczynia i przyrządy, choćby były wytworzone w innym celu (...), podlega grzywnie...
55
1. Kto, wbrew przepisom ustawy, dokonuje przewozu, wywozu, wewnątrzwspólnotowego nabycia, wewnątrzwspólnotowej dostawy lub przewozi przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub terytorium innego państwa środki odurzające, substancje psychotropowe lub słomę makową,
podlega grzywnie i karze...
1. Kto, wbrew przepisom art. 33-35, 37, wprowadza do obrotu środki odurzające, substancje psychotropowe lub słomę makową albo uczestniczy w takim obrocie, podlega... 57
1. Kto czyni przygotowania do przestępstwa określonego w art. 55 ust. 1 lub art.
56 ust. 1, podlega...
58
1. Kto, wbrew przepisom ustawy, udziela innej osobie środka odurzającego lub substancji psychotropowej, ułatwia albo umożliwia ich użycie albo nakłania do użycia takiego środka lub substancji, podlega karze...
2. Jeżeli sprawca czynu, o którym mowa w ust. 1, udziela środka odurzającego lub substancji psychotropowej małoletniemu lub nakłania go do użycia takiego środka lub substancji (...), podlega karze...
59
1. Kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, udziela innej osobie środka odurzającego lub substancji psychotropowej, ułatwia użycie albo nakłania do użycia takiego środka lub substancji, podlega karze 
2. Jeżeli sprawca czynu, o którym mowa w ust. 1, udziela środka odurzającego lub substancji psychotropowej małoletniemu, ułatwia użycie albo nakłania go do
użycia takiego środka lub substancji, podlega karze...
60
1. Kto, będąc właścicielem lub działającym w jego imieniu zarządcą albo kierownikiem zakładu gastronomicznego, lokalu rozrywkowego lub prowadząc inną działalność usługową, mając wiarygodną wiadomość o popełnieniu
przestępstwa określonego w art. 56, 58 lub 59 na terenie tego zakładu lub lokalu,
nie powiadamia o tym niezwłocznie organów ścigania, podlega...
61
Kto, wbrew przepisom ustawy (.), w celu niedozwolonego wytworzenia środka odurzającego lub substancji psychotropowej, wytwarza, przetwarza, przerabia, dokonuje przywozu, wywozu, wewnątrzwspólnotowego nabycia, wewnątrzwspólnotowej dostawy, przewozi przez terytorium Rzeczpospolitej
Polskiej lub terytorium innego państwa, nabywa, posiada lub przechowuje
prekursory, podlega...
62
1. Kto, wbrew przepisom ustawy, posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze...
63
1. Kto, wbrew przepisom ustawy, uprawia mak, z wyjątkiem maku
niskomorfinowego, lub konopie, z wyjątkiem konopi włóknistych,
podlega...
2. Tej samej karze podlega, kto, wbrew przepisom ustawy, zbiera mleczko
makowe, opium, słomę makową, żywicę lub ziele konopi innych niż
włókniste.
64
Kto zabiera, w celu przywłaszczenia, środki odurzające, substancje psychotropowe, mleczko makowe lub słomę makowa, podlega...
65
Kto, wbrew przepisom ustawy, uprawia mak niskomorfinowy lub konopie włókniste, podlega karze...
66
Kto, wbrew przepisom ustawy (.), wytwarza, przetwarza, przerabia, stosuje, dokonuje przywozu, wywozu, wewnątrzwspólnotowego nabycia, wewnątrzwspólnotowej dostawy, przewozi przez terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub terytorium innego pastwa, nabywa, posiada lub przechowuje prekursory, podlega karze...
67
Kto, wbrew przepisom ustawy (.), nie dopełnia obowiązku prowadzenia ewidencji wytwarzania, przetwarzania, przerobu środków odurzających, substancji psychotropowych lub prekursorów i obrotu nimi albo w inny sposób narusza przepisy określające zasady stosowania środków, substancji lub prekursorów i obrotu nimi, podlega.
68
Kto, wbrew przepisom art. 20 ust. 1, prowadzi reklamę lub promuje substancję psychotropową lub środek odurzający, w celach innych niż medyczne, podlega.
 
1. W razie skazania osoby uzależnionej za przestępstwo pozostające w związku z używaniem środka odurzającego lub substancji psychotropowej na karę pozbawienia wolności, której wykonanie warunkowo zawieszono, sąd zobowiązuje skazanego do poddania się leczeniu lub rehabilitacji w zakładzie opieki zdrowotnej (...).
 
XIII. PROCEDURY POSTĘPOWANIA

1. Ustawa o ochronie danych osobowych
W oparciu o Ustawę o ochronie danych osobowych można udostępniać dane podmiotowi, który jest do tego upoważniony na podstawie przepisów prawa. Upoważnieniem tym jest ustawa będąca podstawą działalności danego podmiotu np. Ustawa o Policji, o pomocy społecznej, o prokuraturze itp. Uzyskane w ten sposób dane można wykorzystać wyłącznie zgodnie z przeznaczeniem: ze względu na dobro publiczne osoby, której dotyczą, lub dobro osób trzecich, w zakresie i trybie określonym ustawą. Ustawa o ochronie danych osobowych wskazuje, że dane osobowe można przetwarzać:
- gdy osoba, której dane dotyczą, wyrazi na to zgodę na piśmie ;
- jest to niezbędne dla zrealizowania uprawnienia lub spełnienia obowiązku wynikającego z przepisu prawa, albo do wykonania określonym prawem zadań realizowanych dla dobra publicznego.

2. Komentarz do „procedur postępowania" wypracowanych w ramach
programu „Wspólnie przeciw patologiom"
Wypracowanie „procedur postępowania" należy uznać niewątpliwie za ważny krok w przeciwdziałaniu różnym zagrożeniom społecznym, jakie istnieją w obecnej rzeczywistości. Stwarzają one szansę na jednolite, spójne i efektywne działanie, którego celem jest pomoc osobom potrzebującym - głównie dzieciom i młodzieży. Na przykładzie procedury dotyczącej zjawiska narkomanii zostaną omówione istotne problemy, jakie towarzyszyć mogą zastosowaniu procedury w praktyce.

3. Cel procedury
Niezwykle istotną kwestią jest aby każdy, kto realizuje procedurę, cały czas pamiętał, czemu ona ma służyć - udzieleniu pomocy uczniowi. Oznacza to, że osoba, która interweniuje, kieruje się w swoim postępowaniu raczej troską, chęcią udzielenia pomocy i dobrem ucznia niż własną złością, bezradnością czy chęcią ukarania lub też zdemaskowania ucznia. Spełnienie tych wydaje się banalnych i oczywistych warunków wymaga jednak sporych umiejętności i kompetencji zawodowych od osób interweniujących.
Sytuację komplikuje dodatkowo fakt, że zwykle mamy do czynienia z sytuacją niejasną, czyli z uczniem, wobec którego istnieje podejrzenie użycia narkotyku. Stąd niezwykle istotne stają się te elementy procedur, które nazwano „procedurami miękkimi".

Procedury miękkie i twarde
W przyjętym dla celów tego opracowania podziale „procedury twarde", to czynności które należy bezwarunkowo w określonych sytuacjach wykonać np. powiadomienie Policji, pogotowia, dyrektora, sporządzenie wniosku do sądu rodzinnego etc.
Za „procedury miękkie" uznano wszelkie czynności, których wykonanie ma na celu ocenę sytuacji, wyjaśnienie, diagnozę itp. Należą do nich - rozmowa z uczniem, rozmowa z innymi uczestnikami zdarzenia, monitoring, etc.
Jak już podkreślano sposób wykonania tych czynności często przesądza o powodzeniu całego procesu, jednocześnie zaś wymaga od osoby interweniującej szczególnych umiejętności:

• wysokich umiejętności interpersonalnych;
• umiejętności nawiązywania i podtrzymywania kontaktu z uczniem;
• często umiejętności psychokorekcyjnych i psychologicznych;
• zaangażowania, obiektywizmu, sympatii dla ucznia.

Dobrze wykonane „procedury miękkie" dają szansę na największy efekt. Jednak z przykrością trzeba stwierdzić, że właśnie ta „wychowawcza i psychokorekcyjna" sfera działalności szkoły jest dziś najsłabsza. Stąd istnieje pilna potrzeba, aby wprowadzając do szkół „procedury" stworzyć jednocześnie nauczycielom możliwości dokształcania się i kontaktu ze specjalistycznymi serwisami, w których mogą uzyskać pomoc.
Specjalistyczne serwisy - Zespół Zintegrowany
W trakcie prowadzenia prac nad opracowaniem „procedur" bardzo szybko okazało się, że nasycenie specjalistycznymi serwisami (takimi jak poradnie, punkty konsultacyjne, ośrodki, centra interwencji) jest w poszczególnych powiatach bardzo nierównomierne. Oprócz miejsc, gdzie sieć placówek pomocowych jest prawie kompletna, istnieją obszary, gdzie praktycznie nie ma się do kogo zwrócić o pomoc. Stąd ważne wydaje się być, aby np. organy samorządowe, konstruując Roczny Plan Współpracy z Organizacjami Pozarządowymi, uwzględniały sukcesywne powstawanie specjalistycznych placówek w taki sposób, aby na terenie każdego powiatu istniał pewien minimalny serwis. W tym kontekście ważna wydaje się również rola, jaką w przyszłości mają spełniać Zespoły Zintegrowane. Czy mają być raczej ciałem społecznym i tzw. dobrym duchem całej sprawy, czy mają mieć charakter profesjonalny, ale tylko konsultacyjno-doradczy, czy też mają mieć określone uprawnienia kompetencyjne, decyzyjne i finansowe?
Obojętnie, które rozwiązanie zostanie przyjęte, warto chyba tę sprawę bardzo jasno i konkretnie ustalić.

4. Uwagi dla realizujących procedury
❖ Przeszukania osoby, pomieszczeń i innych miejsc może dokonywać tylko Policja, prokurator lub sędzia.
❖ Legitymowania, kontroli osobistej, przeglądania zawartości bagażu może dokonać tylko Policja.
 

Procedura to ustalony sposób przeprowadzenia działania lub procesu. Może być udokumentowana lub nie.

Procedura informuje:
s co powinno być zrobione,
s gdzie powinno być zrobione,
s kiedy i w jakiej kolejności powinno być zrobione,
s przez kogo powinno być zrobione,
s na jakiej podstawie robi się to, co powinno być zrobione,
s kto jest odpowiedzialny, za to co jest robione.
 
SYMBOLE WYSTĘPUJĄCE W PROCEDURZE

Zdarzenie - oznaczające początek lub koniec działania procedury.

Czynność - działanie. Opisuje poszczególne działania w obrębie procedury
 

Podjęcie decyzji - wskazuje jakie decyzje zostały podjęte

Dokument, który jest sporządzany w obrębie procedury
 

Łącznik
 
  
  „Wspólnie przeciw patologiom" 
  woj. pomorskie Wydanie 1
  Procedura postępowania Strona 1
 w przypadku ujawnienia nieletniego ucznia, którego 

 zachowanie wskazuje na demoralizację 
1. CEL PROCESU: powstrzymanie procesu demoralizacji nieletniego ucznia
2. ZAKRES STOSOWANIA: środowisko szkolne - wychowawca, pedagog szkolny, środowisko rodzinne, poradnia psychologiczno - pedagogiczna, Policja - specjalista ds. nieletnich, sąd rodzinny, ośrodek pomocy społecznej - pracownik socjalny, placówki środowiskowo-terapeutyczne.
3. WEJŚCIE: ujawnienie nieletniego ucznia, którego zachowanie wskazuje na
demoralizację.

4. WYJŚCIE: zawarcie kontraktu z rodzicami i uczniem lub
monitorowanie zachowań ucznia lub współpraca rodziców i dziecka z poradnią psychologiczno-pedagogiczną
lub powiadomienie sądu lub Policji lub objęcie ucznia programem profilaktycznym lub monitorowanie sytuacji nieletniego lub monitorowanie sytuacji rodzinnej lub wydanie orzeczeń

5. METODA POMIARU:
- liczba przypadków ujawnienia uczniów, których zachowanie wskazuje na demoralizację;
- liczba przypadków, w których udzielono pomocy z pozytywnym/negatywnym rozwiązaniem problemu.

6. SPOSÓB POSTĘPOWANIA: zgodnie z algorytmem
7. DOKUMENTY ZWIĄZANE:

- Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 1997 r.,
- Konwencja z 1989 r. o Prawach Dziecka,
- Ustawa z 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
- Ustawa z 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich,
- Ustawa z 1990 r. o Policji,
- Ustawa z 1991 r. o systemie oświaty,
- Ustawa z 2001 r. o kuratorach,
- Ustawa o strażach gminnych,
 „Wspólnie przeciw patologiom" woj. pomorskie Wydanie 1 Strona 2
^^^^^^^^^^^^^^ 
 

 Procedura postępowania w przypadku ujawnienia nieletniego ucznia, którego zachowanie wskazuje na demoralizację 

- Ustawa z 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie,
- Ustawa z 2004 r. o pomocy społecznej,
- Rozporządzenie MENiS z 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół,
- Rozporządzenie MENiS z 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem,
- Rozporządzenie MENiS z 2003 r. w sprawie zasad udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach,
- Zarządzenie 590 z 2003 r. KGP w sprawie form i metod zwalczania i zapobiegania demoralizacji i przestępczości nieletnich.

8. OKREŚLENIA I DEFINICJE:

Nieletni - to osoba, która nie ukończyła lat 18, a wobec niej podejmuje się środki w zakresie zapobiegania i zwalczania demoralizacji (art.1 § 1 u.p.n.).

Demoralizacja (art. 4 § 1 u.p.n) - „...to w szczególności naruszenie zasad współżycia społecznego, popełnienie czynu zabronionego, systematyczne uchylanie się od obowiązku szkolnego lub kształcenia zawodowego, używanie alkoholu lub innych środków w celu wprowadzenia się w stan odurzenia, uprawnianie nierządu, włóczęgostwo, udział w grupach przestępczych

9. ZAŁĄCZNIKI: algorytm postępowania

10. NOTATKI DO PRZEBIEGU PROCESU:

1-N
W przypadku, gdy okoliczności sprawy nie budzą wątpliwości zawiera się kontrakt. Jest to nieformalna umowa podpisana przez rodziców, dziecko, wychowawcę i pedagoga szkolnego. Kontrakt to indywidualny plan pracy z uczniem. W swojej treści zobowiązuje do współdziałania w zakresie poprawy zachowania dziecka. Nakłada konkretne zadania dotyczące dziecka, rodziców oraz określa terminy ich wykonania. Realizacja zadań podlega bieżącemu monitorowaniu. Rodziców i dziecko poucza się o konsekwencjach niewywiązania się z kontraktu. Wypełnienie kontraktu kończy postępowanie.
 
 „Wspólnie przeciw patologiom" woj. pomorskie Wydanie 1 Strona 3
^^^^^^^^^^^^^^ 
 

 Procedura postępowania w przypadku ujawnienia nieletniego ucznia, którego zachowanie wskazuje na demoralizację 

2 - N
Mając na uwadze realizację zaleceń oraz dobro dziecka, szkoła wyczerpuje wszelkie dostępne możliwości, w tym zasoby środowiska, np.: ośrodki pomocy społecznej, świetlice środowiskowe, ogniska wychowawcze, świetlice socjoterapeutyczne, placówki wsparcia dziennego.

3-N
Podstawa do podjęcia czynności to: Ustawa o postepowaniu w sprawach nieletnich i Zarządzenie nr 590 Komendanta Głównego Policji z dnia 24 października 2003 r. w sprawie metod i form wykonywania zadań przez policjantów w zakresie przeciwdziałania demoralizacji i przestepczości nieletnich.

4-N
Sąd Rodzinny wszczyna postępowanie w stosunku do rodziny w przypadku
zaistnienia przesłanek wskazujących na zagrożenie dobra dziecka i nienależytego
wykonywania władzy rodzicielskiej.
 

Dyrektor szko ły, pedagog

ujawnienie ucznia, którego zachowanie wskazu je n a demoralizację

powiadomienie wychowawcy, pedagoga szkolnego i dyrektora
 

wezwan i e 
rodziców 
(prawnych »
opiekunów) 
Ni e wi zyta wychowawcy
 >i pedagoga w miejscu
zamieszkania ucznia
rozmowa zebranie
z uczni em informacji
w obecności o spacji
rodziców rodzinnej
 

 

 

Dyrektor szkoły, pedagog
 

(3H
 

notatki
 
objęcie ucznia
programem profilaktycznym
 

Rodzice
 
Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczbna
przeprowadzenie badań
 

wydanie 
zaleceń 
 

 

Pracownik socjalny
 

praca socjalna 
z rodziną 
 
Policja
 
przeprowadzenie z _J skierowanie
nieletnim rozmowy ~~1 sprawy do sądu
profilaktyczno-
ostrzegawczej
 
monitorowanie sytuacji nieletniego
 
notatka urzędowa
 

Sąd Rodzinny
 
podjęcie działań przewidzianych w art. 2 u.p.n.
 
Dyrektor szkoły, pedagog

Rodzice

Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczbna
 

Pracownik socjalny
 
monitorowanie sytuacji rodzinnej
 

Policja
 
 
„Wspólnie przeciw patologiom" woj. pomorskie

Procedura postępowania wobec nieletniego sprawcy przemocy w szkole
 
1. CEL PROCESU: powstrzymanie procesu przemocy
2. ZAKRES STOSOWANIA: szkoła (dyrektor, nauczyciel, pedagog), rodzina, Policja,
sąd rodzinny, kurator sądowy
3. WEJŚCIE: ujawnienie przypadku przemocy
4. WYJŚCIE: realizacja programów profilaktycznych,
wydanie orzeczenia kończącego sprawę

5. METODA POMIARU:
- liczba ujawnionych przypadków przemocy w szkole,
- liczba wystąpień do sądu rodzinnego

6. SPOSÓB POSTĘPOWANIA: zgodnie z algorytmem
7. DOKUMENTY ZWIĄZANE:

- Ustawa z 1964 r. - Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy,
- Ustawa z 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich,
- Ustawa z 1990 r. o Policji,
- Ustawa z 1997 r. - Kodeks Karny,
- Ustawa z 1997 r. - Kodeks Postępowania Karnego,
- Ustawa z 2001 r. o kuratorach,
- Rozporządzenie MENiS z 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem,
- Rozporządzenie MENiS z 2003 r. w sprawie zasad udzielania pomocy psychologiczno -pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach.

8. OKREŚLENIA I DEFINICJE:

Przemoc - to każde zachowanie, które nas poniża, narusza nasze prawa i powoduje psychiczne lub fizyczne cierpienie. Nie musi wiązać się
z fizycznymi obrażeniami. W szkole można zaobserwować różne formy przemocy dzieci (młodzieży) wobec dzieci (młodzieży):
przemoc fizyczna - bicie, kopanie, popychanie, niszczenie rzeczy, plucie, zamykanie w pomieszczeniach, wymuszanie pieniędzy itp.,
przemoc słowna - przezywanie, wyśmiewanie, poniżanie, grożenie, obmawianie, szantażowanie,
 
„Wspólnie przeciw patologiom" woj. pomorskie

Procedura postępowania wobec nieletniego sprawcy przemocy w szkole
 

przemoc bez słów i kontaktu fizycznego - miny, wrogie gesty, izolowanie, manipulowanie związkami.
Powyższe zachowania mogą wyczerpywać znamiona przestępstw m.in. z art. 156-158, 190-191, 197, 207, 212, 216, 217, 280-282, 288 k.k.;

Sprawca - to ten, kto pomiędzy 13 a 17 rokiem życia dopuszcza się czynu społecznie niebezpiecznego, zabronionego pod groźbą kary - niezależnie od formy popełnienia czynu (dokonanie, usiłowanie, przygotowanie, podżeganie, namawianie lub nakłanianie, pomocnictwo);

Świadek zdarzenia - to pokrzywdzony lub osoba posiadająca informację, co do faktów bezpośrednich, jak i pośrednich o zaistniałym czynie zabronionym;

Ofiara (pokrzywdzony) - to osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo (art. 49 § 1 kodeksu postępowania karnego).
W przypadku przemocy dobro prawne to życie i zdrowie pokrzywdzonego, jego mienie, cześć i nietykalność cielesna;

Zatrzymanie nieletniego - Policja może zatrzymać, a następnie umieścić w policyjnej izbie dziecka nieletniego, co do którego istnieje uzasadnione podejrzenie, że popełnił czyn karalny, a zachodzi uzasadniona obawa ukrycia się nieletniego lub zatarcia śladów tego czynu, albo gdy nie można ustalić tożsamości nieletniego.

Czyn karalny - czyn zabroniony przez ustawę jako: przestępstwo lub przestępstwo skarbowe, albo określone w u.p.n. wykroczenie dokonane przez osobę pomiędzy 13 a 17
r.ż.,

Kontrakt - to nieformalna umowa podpisana przez rodziców, dziecko, wychowawcę i pedagoga szkolnego. Okoliczności sprawy nie mogą budzić wątpliwości. Kontrakt z rodzicami jest indywidualnym planem pracy z uczniem. W swojej treści zobowiązuje do współdziałania w zakresie poprawy zachowania dziecka. Nakłada konkretne zadania dotyczące dziecka, rodziców i określa terminy ich wykonania. Realizacja zadań podlega bieżącemu monitorowaniu. Rodziców i dziecko poucza się o konsekwencjach niewywiązania się z kontraktu. Wypełnienie kontraktu kończy postępowanie.
 

9. ZAŁĄCZNIKI: algorytm postępowania

10. NOTATKI DO PRZEBIEGU PROCESU:

1-N
W zależności od okoliczności i zachowania sprawcy należy rozważyć możliwość odizolowania go od ofiary i grupy. Izolacja dotyczy postępowania w przypadku uzyskania informacji o przemocy rówieśniczej bezpośrednio po zdarzeniu.

2-N
Policję należy powiadomić w sytuacjach:
- gdy czyn wyczerpuje znamiona czynu karalnego,
- w sytuacji, gdy sprawca nie jest uczniem szkoły i jego tożsamość nie jest znana,
- zachodzi konieczność zabezpieczenia dowodów przestepstwa lub przedmiotów pochodzących z przestępstwa;

3-N
Policja zbiera i utrwala dowody czynów karalnych w wypadkach niecierpiących zwłoki, a w razie potrzeby dokonuje ujęcia nielentiego.

4-N
Do jednostki należy doprowadzić nieletniego, celem wykonania z jego udziałem czynności w trybie art. 37 § 1 u.p.n. Jedną z takich czynności jest przesłuchanie nieletniego, które musi odbyć się w obecności rodziców lub opiekunów prawnych. W razie gdy zapewnienie ich obecności jest niemożliwe, czynność tę wykonuje się w obecności nauczyciela lub pedagoga szkolnego. Przez niemożliwość wzięcia udziału w czynności przesłuchania nieletniego, rodziców lub opiekunów prawnych należy rozumieć przeszkodę natury faktycznej, której w danym momencie nie można pokonać np.: choroba, pobyt za granicą, znaczna odległość od miejsca pobytu rodzica lub opiekuna do miejsca wykonywania czynności. Przesłuchanie nieletniego bez udziału którejkolwiek z osób wymienionych w art. 39 u.p.n. stanowi naruszenie przepisów;

5-N
Policja umieszcza nieletniego w PID, jeżeli jest to konieczne ze względu na okoliczności
sprawy, tj. istnieje uzasadnionie podejrzenie, że popełnił czyn karalny, a zachodzi
uzasadniona obawa jego ukrycia się, zatarcia śladów czynu lub gdy nie można ustalić
tożsamości nieletniego (art. 40 § 1 u.p.n.).
 

Nauczyciel
 
ujawnienie przypadku przemocy
ustalenie okoliczności
czynu i świadków
zdarzenia powiadomienie dyrektora
 

 
Dyrektor sko ły
 

analiza zdarzenia
przy
współudziale
wychowawcy powiadomienie rodziców lub opiekuna prawnego

czy powiadomień Policję ?
 

Nie
 

 

Pedagog szkolny
 
rozmowa z uczni em w obecności rodziców i wychowawcy
 

zawarcie kontraktu 

 
 
 

 

Policja
 
czynności niecierpiące zwłoki podejmiowane w szkole ( art. 37 par. 1 u.p.n.)
 

przekazanie 
nieletniego 
rodzi com 
umieszczenie w policyjnej izbie dziecka
potwierdzenie przejęcia opieki
 
opracowanie materiałów w sprawie i przesłanie do sądu rodzinnego

niezwłoczne powiadomienie sądu rodzinnego
(materiały I Iw sprawieli
 

 

Sąd rodzinny

Kurator sądowy nadanie toku sprawie
 

Dyrektor szkoły

Pedagog szkolny

Policja
 

Sąd rodzinny
 
Jzlecenie wywiadu 1 środowiskowego analiza i ocena materiałów
wszczęcie postępowania
wydanie orzeczenia kończącego
sprawę
 

 

Kurator sądowy
 
przeprowadzenie
wywiadu środowiskowego

sprawozdanie z wywiadu
 
„Wspólnie przeciw patologiom" woj. pomorskie

Procedura postępowania wobec małoletniej ofiary przemocy w szkole
 
1. CEL PROCESU: udzielenie pomocy uczniowi dotkniętemu przemocą rówieśniczą
2. ZAKRES STOSOWANIA: szkoła (dyrektor, wychowawca, nauczyciel), służba
zdrowia), Policja
3. WEJŚCIE: ujawnienie przypadku przemocy
4. WYJŚCIE: umieszczenie w placówce medycznej,
monitorowanie sytuacji ucznia
wykonanie czynności procesowych z udziałem małoletniego

5. METODA POMIARU:
- liczba ujawnionych przypadków przemocy w szkole,
- rodzaj udzielonej pomocy ofierze przemocy.

6. SPOSÓB POSTĘPOWANIA: zgodnie z algorytmem
7. DOKUMENTY ZWIĄZANE:

- Ustawa z 1964 r. - Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy,
- Ustawa z 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich,
- Ustawa z 1990 r. o Policji,
- Ustawa z 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty,
- Ustawa z 1997 r. - Kodeks karny,
- Rozporządzenie MENiS z 2003 r. w sprawie zasad udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach,
- Rozporządzenie MENiS z 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem;

8. OKREŚLENIA I DEFINICJE:

Pokrzywdzonym - jest osoba fizyczna lub prawna, której dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo (art. 49 § 1 k.p.k). Jeżeli pokrzywdzonym jest małoletni albo ubezwłasnowolniony całkowicie lub częściowo, prawa jego wykonuje przedstawiciel ustawowy albo osoba, pod której stałą pieczą pokrzywdzony pozostaje (art. 51 § 2 k.p.k.).

Małoletni - to osoba do lat 18.

9. ZAŁĄCZNIKI: algorytm postępowania.
 
1-N
Każdorazowo należy poinformować rodziców o zaistniałej sytuacji oraz rozpatrzyć możliwość udzielenia uczniowi (ofierze) pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

2-N
Policję należy powiadomić w sytuacjach:
- gdy czyn wyczerpuje znamiona czynu karalnego,
- w sytuacji gdy sprawca nie jest uczniem szkoły i jego tożsamość nie jest znana,
- zachodzi konieczność zabezpieczenia dowodów przestępstwa lub przedmiotów pochodzących z przestepstwa.

3-N
Przesłuchanie małoletniego pokrzywdzonego na okoliczność zaistniałego zdarzenia. W przypadku ustalenia nieletniego sprawcy zdarzenia sporządzone materiały należy przesłać do sądu rodzinnego.
 

Szkoła (nauczyciel, wychowawc a, dyrektor)

monitorowanie sytuacji ucznia
 

 

Służba zdrowia

Policja
 

ocena stanu 
zdrowia 
i udzielenie 
pierwszej 
pomocy 

wykonanie czynności procesowych z udziałem małoletniego
 

 
1. CEL PROCESU: powstrzymanie procesu zagrożenia alkoholizmem
2. ZAKRES STOSOWANIA: szkoła, rodzina, służba zdrowia, Policja, sąd rodzinny
3. WEJŚCIE: ujawnienie nieletniego ucznia będącego pod wpływem alkoholu
4. WYJŚCIE: monitorowanie zachowań ucznia lub
przekazanie informacji do zintegrowanego zespołu lub umieszczenie w placówce medycznej lub wszczęcie postępowania wyjaśniającego

5. METODA POMIARU:
- liczba przypadków ujawnienia uczniów będących pod wpływem alkoholu
- liczba przypadków, w których udzielono pomocy z pozytywnym/negatywnym rozwiązaniem problemu

6. SPOSÓB POSTĘPOWANIA: zgodnie z algorytmem
7. DOKUMENTY ZWIĄZANE:

- Ustawa z 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich,
- Ustawa z 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi,
- Ustawa z 1990 r. o Policji,
- Ustawa z 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty,
- Ustawa z 1964 r. Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy,
- Rozporządzenie MENiS z 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem,
- Rozporządzenie MSWiA z 2003 r. w sprawie warunków, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia w jednostkach organizacyjnych Policji przeznaczone dla osób zatrzymanych lud doprowadzonych w celu wytrzeźwienia, ...
- Rozporządzenie MZ z 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości ...

8. OKREŚLENIA I DEFINICJE:

Nieletni - to osoba, która nie ukończyła lat 18, a wobec niej podejmuje się środki w zakresie zapobiegania i zwalczania demoralizacji (art. 1 § 1 u.p.n.).
 

Alkoholizm - to choroba, która polega na kontynuowaniu spożywania alkoholu przez daną osobę pomimo, że powoduje to problemy w jakiejkolwiek dziedzinie życia. To choroba śmiertelna, którą można zatrzymać, ale nie wyleczyć.

Współuzależnienie - nie jest chorobą. Termin ten ma na celu określenie skutków, jakie niesie za sobą dla całej rodziny alkoholizm jednego z jej członków. Aby mówić o współuzależnieniu dwoje ludzi musi tworzyć trwały związek, w którym istnieją silne więzi emocjonalne, materialne, rodzinne itp. Jedna z tych osób (alkoholik) wprowadza w ten związek destrukcję, a druga przystosowuje się do niej i to w taki sposób, który utrwala i pogarsza patologiczną sytuację. W takim związku niemożliwa jest prawdziwa wymiana wzajemnych świadczeń i zaspokojenie potrzeb.
Stan nietrzeźwości zachodzi, gdy zawartość alkoholu w organizmie wynosi lub prowadzi do: stężenia we krwi powyżej 0,5 promila alkoholu albo obecności w wydychanym powietrzu powyżej 0,25 mg alkoholu w 1 dm 3.

9. ZAŁĄCZNIKI: algorytm postępowania

10. NOTATKI DO PRZEBIEGU PROCESU:

1-N
Rozmowa z uczniem w obecności rodziców następuje po wytrzeźwieniu ucznia.

2-N
Kontrakt stanowi nieformalną umowę podpisaną przez rodziców, dziecko, wychowawcę i pedagoga szkolnego. Okoliczności sprawy nie mogą budzić wątpliwości. Kontrakt z rodzicami jest indywidualnym planem pracy z uczniem. W swojej treści zobowiązuje do współdziałania
w zakresie poprawy zachowania dziecka. Nakłada konkretne zadania dotyczące dziecka, rodziców i określa terminy ich wykonania. Realizacja zadań podlega bieżącemu monitorowaniu. Rodziców i dziecko poucza się o konsekwencjach niewywiązywania się z kontraktu. Wypełnienie kontraktu kończy postępowanie.

3-N
W sytuacji niewywiązywania się ucznia i rodziców z warunków kontraktu szkoła powiadamia zainteresowane instytucje np. policja, sąd, komisja rozwiązywania problemów alkoholowych.
 
 

4-N
Dyrektor szkoły w porozumieniu z lekarzem podejmuje decyzję o przekazaniu nieletniego ucznia Policji. Sytuacja ta może mieć miejsce w przypadku:
- braku możliwości przekazania nieletniego rodzicom/opiekunom prawnym z przyczyn obiektywnych lub z ich winy i gdy uczeń znajduje się w stanie nietrzeźwości,
- gdy uczeń swoim zachowaniem daje powód do zgorszenia na terenie szkoły,
- gdy uczeń zachowuje się agresywnie,
- gdy uczeń swoim zachowaniem stanowi zagrożenie dla życia lub zdrowia swojego lub innych osób.
 

Nauczyciel
 
ujawnienie ucznia pod wpływem alkoholu
izolacja ucznia od ' grupy i zapewnienie opieki
powiadomienie
pedagoga, wychowawcy, dyrektora oraz rodziców ucznia
 

 

Pedagog
 
analiza sytuacji
 
czy stan zagraża zdrowiu !/
Tak
 

Nie
 

przekazanie ucznia rodzicom

czy rodzice odmawiają odebranie dziecka 1/

Tak
 

Nie
 

wezwanie rodziców (prawnych opiekunów)
 

Służba zdrowia
 

Dyrektor szkoły wezwanie Policji
pnrizeelektanziaengioe
 

 

Policja
 
umieszczenie nieletniego w Izbie Wytrzeźwień lub w jednostce Policji
powiadomienie rodziców
powiadomienie Sądu Rodzinnego
opracowanie materiałów nt. stanu
demoralizacji nieletniego materiały w sprawie przesłanie materiałów do sądu
 

 
Sąd Rodzinny
 
wszczęcie postepowania wyjaśniającego
 

 „Wspólnie przeciw patologiom" woj. pomorskie 
   
 Wydanie 1
w Procedura postępowania w przypadku ujawnienia nieletniego ucznia, wobec którego istnieje podejrzenie użycia narkotyku Strona 1

1. CEL PROCESU: udzielenie pomocy nieletniemu uczniowi, wobec którego istnieje podejrzenie użycia narkotyku
2. ZAKRES STOSOWANIA: szkoła, rodzina, służba zdrowia, Policja, sąd rodzinny
3. WEJŚCIE: ujawnienie ucznia, wobec którego istnieje podejrzenie użycia narkotyku
4. WYJŚCIE: sporządzenie notatki lub
zabranie dziecka lub
wszczęcie postępowania lub
wypisanie ze szpitala lub
monitorowanie sytuacji ucznia lub
przekazanie informacji do Zespołu Zintegrowanego

5. METODA POMIARU:
- ilość przypadków podejrzenia o użycie narkotyków przez dzieci i młodzież;
- ilość przypadków, w których udzielono pomocy z pozytywnym/negatywnym rozwiązaniem problemu

6. SPOSÓB POSTĘPOWANIA: zgodnie z algorytmem
7. DOKUMENTY ZWIĄZANE:

- Ustawa z 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich,
- Ustawa z 1991 r. o systemie oświaty,
- Ustawa z 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty,
- Ustawa z 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii,
- Rozporządzenie MENiS z 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności i wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem.

8. OKREŚLENIA I DEFINICJE:

Narkomania - stałe lub okresowe używanie w celach niemedycznych środków odurzających lub substancji psychotropowych albo środków zastępczych, w wyniku czego może powstać lub powstało uzależnienie od nich;

Środek odurzający - każda substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego działająca na ośrodkowy układ nerwowy, określona w wykazie środków odurzających stanowiącym załącznik nr 1 do Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii;
 „Wspólnie przeciw patologiom" woj. pomorskie 
 al  
 Wydanie 1
w Procedura postępowania w przypadku ujawnienia nieletniego ucznia, wobec którego istnieje podejrzenie użycia narkotyku Strona 2

Substancja psychiotropowa - każda substancja pochodzenia naturalnego lub syntetycznego działająca na ośrodkowy układ nerwowy, określona w wykazie substancji psychotropowych stanowiącym załącznik nr 2 do ustawy jw.;

Środek zastępczy - substancja w każdym stanie fizycznym, która jest trucizną lub środkiem szkodliwym, używana zamiast lub w takich samych celach innych niż medyczne, jak środek odurzający lub substancja psychotropowa;

Uzależnienie od środków odurzających! lub substancji psychiotropowychi - zespół zjawisk psychicznych lub somatycznych wynikających z działania środków odurzających lub substancji psychotropowych na organizm ludzki, charakteryzujący się zmianą zachowania lub innymi reakcjami psychofizycznymi i koniecznością używania stale lub okresowo tych środków lub substancji w celu doznania ich wpływu na psychikę lub dla uniknięcia następstw wywołanych ich brakiem;

Używanie środka odurzającego, substancji psychiotropowej lub środka zastępczego -wprowadzanie do organizmu człowieka środka odurzającego, substancji psychotropowej lub środka zastępczego, niezależnie od drogi podania.

9. ZAŁĄCZNIKI: algorytm postępowania

10. NOTATKI DO PRZEBIEGU PROCESU:

1-N
W przypadku ujawnienia ucznia ze środkami odurzającymi (narkotyki) bądź uzyskania informacji o ich posiadaniu, niezwłocznie i bezwględnie powiadomić Policję. Zgodnie z art. 4 § 1 u.p.n. i 304 k.p.k. szkoła (instytucja państwowa i samorządowa) ma obowiązek powiadomienia organów ścigania o popełnionym przestępstwie. Zgodnie z Ustawą z 1997 r.
0 przeciwdziałaniu narkomanii posiadanie środków odurzających lub substancji psychotropowych jest przestępstwem. Podjęcie działań na własną rękę może przyczynić się do zniszczenia materiału dowodowego, którym jest narkotyk lub zatarcia śladów przez posiadającego narkotyki. W zależności od zgoromadzonego materiału Policja przekazuje sprawę do SRiN bądź prokuratury. Na szkole pozostaje obowiązek monitorowania zachowań
1 poczynań ucznia oraz współpraca ze specjalistą ds. nieletnich.

2-N
Gdy rodzice odmawiają przyjęcia dziecka - dyrektor szkoły przekazuje ucznia innym członkom rodziny, wskazanym przez rodziców, którzy wyrażą na to zgodę (pisemne
 
 „Wspólnie przeciw patologiom" woj. pomorskie 
 al  
 Wydanie 1
w Procedura postępowania w przypadku ujawnienia nieletniego ucznia, wobec którego istnieje podejrzenie użycia narkotyku Strona 3

potwierdzenie odebrania ucznia). Wystąpienie do Sądu Rodzinnego sporządza się w przypadku gdy rodzice w sposób rażący niedopełniają obowiązków na nich ciążących.

3-N
Celem spotkania jest udzielenie pomocy i wsparcia uczniowi i jego rodzinie.
 

Nauczyciel
 
ujawnienie ucznia, wobec którego istnieje -
podejrzenie użycia narkotyku
 

powiadomienie 
wychowawcy 
 

 

Wychowawca

Dyrektor szkoły, Pedagog

Lekarz pierwszej pomocy

 
wezwanie lekarza
pierwszej pomocy
medycznej 
 
 
ocena stanu zdrowia 

 
 
rozmowa w gabinecie wychowawcy z uczniem
 

powiadomienie 
rodziców 
sporządzenie dokumentacji z rozmowy

sporządzenie wystąpienia do sądu rodzinnego
poinformowanie ' dyrektora szkoły o danym przypadku

wystąpienie
 

-XT)
 

Rodzice
 

Policja
 
wykonanie czynności w sprawie
 
sporządzenie i przesłanie wystąpienia do sądu rodzinnego
 

 

Sąd Rodzinny
 
wszczęcie postępowania
wydanie orzeczenia w sprawie nieletniego postanowienie
 

Szpital
 
Nauczyciel
 
Lekarz pierwszej pomocy

Rodzice

Policja
 

Sąd Rodzinny
 
wszczęcie postępowania
wydanie zarządzenia w sprawie
postanowienie
 

Szpital
 
 
1. CEL PROCESU: ochrona dziecka przed żebraniem
2. ZAKRES STOSOWANIA: szkoła, Policja, środek pomocy społecznej/urząd gminny i powiatu, sąd rodzinny
3. WEJŚCIE: ujawnienie ucznia żebrzącego poza szkołą w czasie godzin lekcyjnych
4. WYJŚCIE: usamodzielnienie rodziny przy pomocy instytucji lub
umieszczenie dziecka w placówce, rodzinie zastępczej lub powiadomienie sądu rodzinnego, monitorowanie efektów zastosowanych przez sąd rodzinny środków i wydanych postanowień

5. METODA POMIARU:
- liczba przypadków ujawnienia uczniów żebrzących poza szkołą
- liczba przypadków, w których udzielano pomocy z pozytywnym/negatywnym rozwiązaniem problemu

6. SPOSÓB POSTĘPOWANIA: zgodnie z algorytmem
7. DOKUMENTY ZWIĄZANE:

- Konwencja z 1989 r. o Prawach Dziecka,
- Ustawa z 1964 r. - Kodeks Rodzinny i Opiekuńczy,
- Ustawa z 1971 r. - Kodeks Wykroczeń (art. 58 § 1 i 2, art. 104, art. 105),
- Ustawa z 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich,
- Ustawa z 1990 r. o Policji,
- Ustawa z 1991 r. o systemie oświaty,
- Ustawa z 2004 r. o pomocy społecznej,
- Rozporządzenie MPiPS z 2000 r. w sprawie placówek opiekuńczo-wychowawczych,
- Rozporządzenie MENiS z 2003 r. w sprawie zasad udzielania pomocy psychologiczno pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach,
- Zarządzenie nr 590 z 2003 r. KGP w sprawie form i metod zwalczania i zapobiegania demoralizacji i przestępczości nieletnich;

8. OKREŚLENIA I DEFINICJE:

Ochrona dzieci przed żebraniem - Kodeks wykroczeń w art. 104 zawiera przepis, który zabrania skłaniania do żebrania osoby małoletniej (tj. osoby, która nie ukończyła 18 lat,) osoby bezradnej albo pozostającej w stosunku zależności lub oddanej pod opiekę. Wykroczenie to ma charakter powszechny co oznacza, że jego sprawcą może być każda osoba. Najczęściej są to rodzice i opiekunowie dziecka. Jednakże wykroczenie popełnione
 

może być także przez osoby, które sprawują pieczę nad dzieckiem (krewni, znajomi rodziców, sąsiedzi itp.). Działanie sprawcy polega na skłanianiu. Przykładem takich zachowań jest np.: namowa, prośba, groźba, obietnica korzyści lub podarunku. Skłanianie do żebrania jest wykroczeniem dokonanym już z chwilą samego skłaniania bez względu na jego rezultat.
Należy pamiętać, że sprawcą analizowanego wykroczenia może być też dziecko. Na zasadach określonych w k.w. odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat. Osoba po ukończeniu 17 lat, ale przed ukończeniem lat 18, a więc mająca status dziecka, może być pociągnięta do odpowiedzialności karnej za to wykroczenie. Dziecko powyżej 17 lat poniesie również odpowiedzialność karną za dobrowolne żebranie wbrew postanowieniom art. 58 k.w. Przepis ten mówi o żebraniu w miejscu publicznym mając środki egzystencji lub będąc zdolnym do pracy, a także o żebraniu w sposób natarczywy lub oszukańczy.
Żebranie dziecka wywołuje również konsekwencje w sferze prawa rodzinnego, bowiem skłanianie dziecka do żebrania oraz przyzwolenie na nie jest przejawem nieprawidłowego sprawowania władzy rodzicielskiej. Stanowi to podstawę do integracji sądu opiekuńczego w sferę stosunków między rodzicami a dzieckiem, gdyż skłanianie dziecka do żebrania oraz przyzwolenie na nie - jest przesłanką do ograniczenia władzy rodzicielskiej (art. 109 k.r.o), a niekiedy do jej pozbawienia (art. 111 k.r.o), zwłaszcza gdy dziecko podjęło się żebrania i czyni to w sposób ciągły, zaniedbując swe obowiązki szkolne.

9. ZAŁĄCZNIKI: algorytm postępowania

10. NOTATKI DO PRZEBIEGU

1-N
Sporządzenie informacji do sądu rodzinnego:
- z wnioskiem o wszczęcie postępowania opiekuńczego w przypadku ujawnienia rodziców, bądź osób skłaniających dziecko do żebrania,
- o dziecku zagrożonym demoralizacją. Przekazanie informacji Policji:
- o zagrożeniu demoralizacją nieletniego ucznia,
- o popełnionym wykroczeniu z art. 104 k.w., 105 k.w. przez rodziców/opiekunów dziecka.

2-N
Policja (... ) zbiera i utrwala dowody czynów karalnych w wypadkach niecierpiących zwłoki
(...).
 

Szkoła
 
ujawnienie ucznia
żebrzącego poza szkołą w czasie godzin
lekcyjnych
powiadomienie wychowawcy i pedagoga o zdarzeniu

rozpytanie 
ucznia 
w obecności 
rodziców 

wizyta 
wychowawcy 
i pedagoga 
w miejscu 
zamieszkania 
ucznia 
przekazanie informacji odpowiednim
instytucjom
zgłoszenie, powiadomienie odpowiednich służb (służba zdrowia)

J monitorowanie 1 zachowań ucznia monitorowanie
Nie
czy wymagana
jest
natychmiastowa \interwencjaJ/ '
Tak zawiadomienie ośrodka pomocy społecznej

wezwanie Policji
 

 
Policja
 
ustalenie danych -+MJ osobowych
 

Ośrodki Pomocy Społecznej/ Urzędy Gmin i Powiatu

Sąd Rodzinny
 
Szkoła
 

Policja
 
wezwanie rodziców, przeprowadzenie
czynności niecierpiących zwłoki
 

zabranie dziecka 
i umieszczenie 
go w placówce 
interwencyjnej 
 

 

 
Szkoła

Policja
 
Ośrodki Pomocy Społecznej/ Urzędy Gmin i Powiatu
 
<5>
 

 

Sąd Rodzinny
 

postanowienie
 
umieszczenie
dziecka w placówce lub rodzinie zastępczej

monitorowanie efektów zastosowanych środków i wydanych postanowień
 
Zespół Monitorujący Realizację Zadań w Zakresie Przeciwdziałania Zjawiskom Patologii Społecznej na Terenie Województwa Pomorskiego:

Koordynator: Krystyna Dominiczak - Dyrektor Departamentu Edukacji i Spraw Społecznych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego.

Członkowie i Współpracownicy Zespołu:
1. nadkom. Joanna Orłowska - ekspert Sekcji Wykroczeń i Profilaktyki Społecznej
w Wydziale Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji w Gdańsku;
tel. (0-58) 32-15-473, 32-15-438, sek. 32-15-920; e-mail: wpird@wp.pl;
2. mł. asp. Magdalena Grządka - specjalista Sekcji Wykroczeń i Profilaktyki Społecznej w Wydziale Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji w Gdańsku; tel. (0-58) 32-15-473, 32-15-438, sek. 32-15-920; e-mail: wpird@wp.pl;
3. nadkom. Alicja Czubaj-Wesołowska - specjalista Sekcji Wykroczeń i Profilaktyki Społecznej w Wydziale Prewencji Komendy Wojewódzkiej Policji w Gdańsku; tel. (0-58) 32-15-298; sek. 32-15-920; e-mail: wpird@wp.pl;
4. asp. sztab. Ewa Czajkowska - emeryt policyjny;
5. podinspektor Wiesława Nogalska, Sekcja Prewencji w Komendzie Miejskiej Policji w Gdyni; tel. (0-58) 662-16-01; sek. 662-16-03;
6. kom. Dariusz Kaszubowski - zastępca Komendanta Komisariatu Policji Gdynia-
Karwiny; tel. (0-58) 662-14-51;
7. Barbara Skrobańska - sędzia Sądu Okręgowego w Gdańsku; I Wydział Cywilny; tel. centrala (0-58) 321-31-99; ; e-mail: b skrobanska@op.pl;
8. Irena Wanda Hamryszak - Kurator Okręgowy w Sądzie Okręgowym w Gdańsku; tel. centrala (0-58) 32-13-199; 32-13-108; e-mail: kuratorzy@gdansk.so.gov.pl;
9. Ewa Ważny - Przewodnicząca V Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w Sądzie Rejonowym Gdańsk-Południe; tel. (0-58) 32-13-471; centrala (0-58) 32-13-199;
10. Tadeusz Jedynak - Zastępca Kuratora Okręgowego w Sądzie Okręgowym w Słupsku; tel. (0-59) 84-26-021 w. 231; e-mail: tjedynak1@poczta.onet.pl;
11. Ewa Szczypior - inspektor w Wydziale Polityki Społecznej Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego; tel. (0-58) 30-77-598;
12. Beata Sarnowska - starszy specjalista w Departamencie Edukacji i Spraw Społecznych Urzędu Marszałkowskiego Województwa Pomorskiego;
tel. (0-58) 32-61-567, sek. 32-61-561; e-mail: b.sarnowska@woj-pomorskie.pl;
13. Alina Berbeka - wizytator ds. przestrzegania praw ucznia i dziecka w Pomorskim Kuratorium Oświaty w Gdańsku; tel. (0-58) 30-77-587; sek. 30-77-389;
14. Mirosława Jezior - dyrektor Domu Pomocy Społecznej w Gdyni; tel. (0-58) 622-06-24; e-mail: dps1@wp.pl;
15. Helena Tomaszewicz - specjalista terapii w Wojewódzkim Ośrodku Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia w Gdańsku; tel. (0-58) 301-51-32;
16. Zygmunt Medowski - specjalista terapii w Ośrodku Rehabilitacyjno -Readaptacyjnym dla Dzieci i Młodzieży NZOZ „MONAR"; tel. (0-58) 349-46-90; w Młodzieżowym Ośrodku Terapeutycznym „Mrowisko"; tel. (0-58) 550-26-69; e-mail: zygamed@wp.pl;
17. ks. Piotr Topolewski - Duszpasterz Rodzin z Kurii Gdańskiej; tel. (0-58) 620-34-59, e-mail: pgrabowek@diecezja.gda.pl.
WYKAZ AKTÓW PRAWNYCH

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dn. 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.);

Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dn. 4 listopada 1950 r., zm. Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2;

Konwencja o Prawach Dziecka przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych w dn. 20 listopada 1989 r. (Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 i 527 z późn. zm.);

Europejska Karta Społeczna z dnia 18 października 1961 r. sporządzona w Turynie
(Dz. U. z 1999 r. Nr 8, poz. 67);

Ustawa z dn. 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16 poz. 93 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.);

Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. Nr 12, poz.114 z późn.
zm.);

Ustawa z dn. 24 sierpnia 2001 r. kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (Dz. U. Nr 106, poz. 1148 z późn. zm.)

Ustawa z dn. 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz. U. Nr 3, poz. 19, z późn. zm. t. jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 26 października 1982 r. o postępowaniu w sprawach nieletnich (Dz. U. Nr 35, poz. 228 z późn. zm. t. jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 11, poz. 109 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi (Dz. U. Nr 35, poz. 230 z późn. zm., t. jedn. Dz. U. z 2002 r. Nr 167 poz. 1372 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 15 lipca 1987 r. o Rzeczniku Praw Obywatelskich (Dz. U. Nr 21, poz. 123, t. jedn. Dz. U. z 2001 r. Nr 14, poz. 147);

Ustawa z dn. 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. Nr 30, poz.179 z późn. zm.- t. jed. Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 z późn. zm.);
Ustawa z dn. 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. Nr 95, poz. 425, t. jed. Dz. U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. Nr 111, poz. 535 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 30 sierpnia 1991 roku o zakładach opieki zdrowotnej (Dz. U. Nr 91, poz. 480 ze zm.);

Ustawa z dn. 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (Dz. U. z 1995 r. nr 1, poz. 1; t. jedn. Dz. U. z 2003 r. nr 58, poz. 514 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (Dz. U. z 2002 r. Nr 21, poz. 204 z późn. zm.);
Ustawa z dn. 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210 poz. 2135 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. Nr 179, poz.
1485);

Ustawa z dn. 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89 poz. 555 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. Nr 89 poz. 557 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 29 sierpnia 1997 r. o strażach gminnych (Dz. U. Nr 123, poz. 779 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 21 sierpnia 1997 r. o ochronie zwierząt (Dz. U. Nr 111, poz. 724, t.
jedn. Dz. U. z 2003 r., Nr 106, poz. 1002);

Ustawa z dn. 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. Nr 133, poz. 883, t. jedn. Dz. U. z 2002 r. nr 101, poz. 926 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. t. jedn. z 2001 r. Nr 142, poz. 1590 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 5 czerwca 1998 r. o samorządzie powiatowym (Dz. U. t. jedn. z 2001 r. Nr 142, poz. 1592 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. t. jedn. z 2001 r. Nr 142 poz. 1591 z późn. zm.);
Ustawa z dn. 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy (Dz. U. Nr 83, poz. 930 z późn. zm.);
Ustawa z dn. 6 stycznia 2000 r. o Rzeczniku Praw Dziecka (Dz. U. Nr 6, poz. 69); Ustawa z dn. 27 lipca 2001 r. o kuratorach sądowych (Dz. U. Nr 98, poz.1071 z późn.
zm.);

Ustawa z dn. 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i wolontariacie (Dz. U. z 2003 r. Nr 96, poz. 873 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 z późn. zm.);

Ustawa z dn. 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn.
zm.);

Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 17 września 1990 r. w sprawie trybu legitymowania, zatrzymania osób, dokonania kontroli osobistej oraz przeglądania bagażu i sprawdzenia ładunku przez policjantów (Dz. U. Nr 70, poz. 409 z późn.
zm.);

Rozporządzenie Rady Ministrów z dn. 17 września 1990 r. w sprawie określenia przypadków oraz warunków i sposobów użycia przez policjantów środków przymusu bezpośredniego (Dz. U. Nr 70, poz. 410 z późn. zm.);

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej dn. 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunków i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szkołach (Dz. U. Nr 36, poz. 155 późn. zm.);

Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dn. 19 października 2005 r. w sprawie szczegółowych zasad nadzoru nad przestrzeganiem standardu opieki i wychowania w placówkach opiekuńczo-wychowawczych oraz nadzoru nad działalnością ośrodków adopcyjno - opiekuńczych (Dz. U. Nr 214 , poz. 1812);

Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dn. 14 lutego 2005 r. w sprawie placówek opiekuńczo - wychowawczych (Dz. U. Nr 37, poz. 331);

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dn. 21 maja 2001 r. w sprawie ramowych statutów publicznego przedszkola oraz publicznych szkół (Dz. U. Nr 61, poz. 624 z późn. zm.)

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dn. 21 stycznia 2002 r. w sprawie szczegółowych zasad pobytu nieletnich w policyjnych izbach dziecka
(Dz. U. Nr 10, poz. 104);
Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dn. 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach (Dz. U. z 2003 r. Nr 6, poz. 69);

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonych uzależnieniem (Dz. U. Nr 26, poz. 226);

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dn. 7 stycznia 2003 r. w sprawie zasad udzielania pomocy psychologiczno-pedagogicznej w publicznych przedszkolach, szkołach i placówkach (Dz. U. Nr 11, poz. 114);

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dn. 11 grudnia 2002 roku w sprawie zasad działania publicznych poradni psychologiczno-pedagogicznych, w tym publicznych poradni specjalistycznych (Dz. U. z 2003 r. Nr5 poz.46);

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dn. 21 marca 2003 r. w sprawie warunków, jakim powinny odpowiadać pomieszczenia w jednostkach organizacyjnych Policji przeznaczone dla osób zatrzymanych lub doprowadzonych w celu wytrzeźwienia, oraz regulaminu pobytu w tych pomieszczeniach (Dz. U. Nr 61, poz. 547);

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dn. 12 czerwca 2003 r. w sprawie szczegółowego sposobu wykonywania uprawnień i obowiązków kuratorów sądowych (Dz. U. Nr 112, poz. 1064 z późn. zm.);

Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dn. 4 lutego 2004 r. w sprawie trybu doprowadzania, przyjmowania i zwalniania osób w stanie nietrzeźwości oraz organizacji izb wytrzeźwień i placówek utworzonych lub wskazanych przez jednostkę samorządu terytorialnego (Dz. U. Nr 20, poz. 192);

Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dn. 13 czerwca 2006 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych
(Dz. U. Nr 100, poz. 694);

Zarządzenie Nr 590 Komendanta Głównego Policji z dn. 24 października 2003 r. w sprawie metod i form wykonywania zadań przez policjantów w zakresie przeciwdziałania demoralizacji i przestępczości nieletnich (Dz. U. Komendanta Głównego Policji z dnia 27 listopada 2003 r. Nr 20, poz. 107, zm. Dz. Urz. KGP z 2004 r. Nr 13, poz. 67);

Zarządzenie Nr 1426 Komendanta Głównego Policji z dn. 23 grudnia 2004 r. w sprawie metodyki wykonywania czynności dochodzeniowo-śledczych przez służby policyjne wyznaczone do wykrywania przestępstw i ścigania ich sprawców;
 
Decyzja Nr 346 Komendanta Głównego Policji z dn. 9 sierpnia 2004 r., Zasady pełnienia służby przez policjantów w policyjnych izbach dziecka" (Dz. U. KGP z 6 września 2004 r. Nr 16, poz. 101);

Załącznik nr 2 do Rozkazu nr 7 Komendanta Głównego Policji z dn. 10 listopada 1994 r. w sprawie wyposażenia i zabezpieczenia technicznego pomieszczeń dla osób zatrzymanych lub doprowadzonych w celu wytrzeźwienia oraz w sprawie pełnienia służby przez policjantów w tych pomieszczeniach.
B I B L I O G R A FI A

Ciepła H., Czech B., Domińczyk T., Kalus S., Piasecki K., Szychowicz M. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy z komentarzem, Wyd. Prawnicze Warszawa 2000 r.

Gromek K. - Komentarz do ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich, Wyd. Prawnicze W-wa 2001 r.

Marek A. - Kodeks karny, Dom Wydawniczy ABC Warszawa 2004 r.

Nowak A. - Zarys postępowania z nieletnimi dla pedagogów, Wyd. UŚ, Katowice
1998.

Kluczyński K. - Przewodnik po przepisach prawnych w sprawach nieletnich zagrożonych demoralizacją i przestępczością" - Poznań 2004 r.

Zmarzlik J., Piwnik E - Dziecko pod parasolem prawa - Poradnik dla osób pomagających dzieciom, Warszawa 1999 r.

Kodeks karny, kodeks postępowania karnego, kodeks karny wykonawczy, kodeks wykroczeń, kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia, kodeks karny skarbowy, ustawa o opłatach w sprawach karnych. Stan prawny na dzień 15 marca 2004 r. Wyd. Zakamycze, Kraków 2004 r.

Problemy Opiekuńczo - Wychowawcze Nr 4 z 2001 r.; Nr 7 z 2003 r. - Instytut Rozwoju Nauk Społecznych;

Wybrane aspekty postępowania w sprawach o czyny karalne nieletnich -Wydawnictwo Wyższej Szkoły Policji w Szczytnie - Szczytno 2003;

Portal internetowy: www.profesor.